Buzukinin ilk duyulduğunda insana neşeli gelen ama içinde yoğun duygular barındıran tiz sesi Yunan müziğinin ayrılmaz bir parçasıdır. Ancak sadece buzuki yoktur Anadolu coğrafyasının renkli kültürel dokusuyla beslenen Yunan müziğinin içinde. Bağlama, kanun, santur, gitar, ud ve kemanla kol kola ilerler buzukinin sesi.

Yunan müziğinin en önemli besteci ve ud virtüözlerinden Christos Tsiamoulis, adını eski bir Yunan efsanesinden alan Ege’yi şarkılarıyla birleştiriyor. Perdesiz gitarıyla harikalar yaratan Erkan Oğur, kanun üstadı Halil Karaduman ve neyzen Ercan Irmak da bu birleştirme işinde Tsiamoulis’e enstrümanlarının gücüyle, yardım eden müzisyenler arasında. Yunanistan’ın en önemli kadın vokallerinden Lizeta Kalimeri’nin buğulu sesiyle tamamlanan müzikli şiirin içinden beyaz yelkenli gemiler geçiyor. Gemilerin içinde Yunan müziğini var eden renklerin ney, kanun, kopuz ve zurna gibi doğu enstrümanlarıyla birlikteliğinden meydana gelen armoni var.

2004 yılında, Yunanistan’da, Libra Müzik Şirketi tarafından yayınlanan ve tamamı Christos Tsiamoulis’in bestelerinden oluşan Lonely Land isimli albüm, geçen aylarda, AJS Müzik tarafından Türkiyeli sanatseverlere sunuldu. Albümde, sözleri Christos Tsiamoulis, Lizeta Kalimeri, Aris Apostolopoulos, Eleni Perinou, Ilias Katsoulis, Sophia Thomopoulou ve Yannis Tsourolous tarafından yazılan, birbirinden güzel ve etkileyici 14 aşk şarkısı yer alıyor. Müzik evrensel bir dildir ve anlatmak istediklerini seslerle anlatır herkese, o yüzden sözleri bilmediğiniz bir dilde yazılmış olsa da, etkileyici bu şarkılar. Lonely Land’daki eserler, Yunanca bilmeyenlere de aşkın barındırdığı her türlü rengi aktarma gücüne sahip. Ancak içinden beyaz yelkenliler geçen ve Ege’nin karşı kıyısından gelen şarkıları, anlamını bilerek dinlemek isteyenler için şarkı sözlerinin tercümeleri de eklenmiş albümün içindeki tanıtım kitapçığına.

TSIMOULIS’İN MÜZİĞİ • Bestecinin, vokallerin ve müzisyenlerin birlikteliğiyle derinleşen ve zenginleşen şarkılarda, Yunan müziğinin başta Hasapiko ve Zeybekiko olmak üzere birçok formunu bulmak mümkün. Bunun dışında, Bizans ve Anadolu müziklerinin etkileri de hissediliyor bazı eserlerde. Şarkılarının düzenlemelerini de kendisi yapan Christos Tsiamoulis’in muhteşem müzik bilgisi ve geleneksel Yunan halk müziğiyle ilişkisinin ona müziğini nasıl ney, klarnet, lir, ud ve kanunla bezeme yeteneği kazandırdığına hayranlık duyuyorsunuz. Müzik kendi ekseninde ilerliyor ve şarkılardan oluşan denizin içinde salınarak ilerleyen beyaz yelkenliler, kalbinizin derinliklerine doğru süzülmeye başlıyor.

Sokrates Sinopoulos, Iraklis Vavatsikas, Manolis Pappos, Nikos Sidirokastritis, Vangelis Karipis, Sotiris Lemonidis, Halil Karaduman, Erkan Oğur ve Ercan Irmak, Tsimoulis’in müziğine hayat veren müzisyenler arasında ilk akla gelenler. Tsiamoulis ise ud, saz, bulgari, bağlama ve tar ile kendi eserlerinin yorumlanmasına katkıda bulunuyor.

Üçüncü sıradaki My Heart is a Catboat, albümde yer alan en etkileyici şarkılardan. Piyanonun çerçevesini çizdiği melodiyi Halil Karaduman kanunla zenginleştiriyor. Ardından Erkan Oğur’un gitarı, buzuki, keman, ud ve vurmalılarla el ele yürümeye başlıyor. Bir de Lizeta Kalimeri’nin insanda hüzün ve derinlik duygusu uyandıran sesi katılınca müziğe, sesler bir yaz yağmuru gibi yağmaya başlıyor üzerinize.

Kalimeri, albümün ikinci şarkısı Our First Kiss’i, Manolis Lidakis’le birlikte yorumlanmış. Altıncı sırada yer alan ve oryantal tınılar taşıyan Just Turn around My Heart ise yine Lidakis’in sesinde hayat buluyor.

Müziğin dansla uyumunu, sade insan vücudunun müzikle ne çok şey anlatabileceğini, Bejart’ın gözde oyuncusu Jorge  Donn’un 1960′larda sahnelediği Bolero yorumunda fark edersiniz. Bütün oyunlarında aynı sadelik, aynı koyu kırmızı, gece mavisi, aynı baştan çıkarıcı dekor, müzik ve dansın aynı güçlü ahengi… Bütün şatafatlı gösterileri paçavraya çıkaran bir sadelik…

Bana göre O’nu benzerlerinden farklı kılan en önemli özelliği felsefe toprağında yeşermesi.

Koreografilerinin konusunda, isimlerinde, seçtiği müziklerle sahne  tasarımının içiçe geçmesindeki sade ama çarpıcı yaratıcılıkta derin bir felsefe gücü var. Dansın felsefesini mi yapıyor, yoksa felsefeye mi dansla vücut veriyor ayırt edemiyorsunuz. Hem de bunu çok zor seyirci bulan modern dansla yapıyor. Küçük bir elitin izlediği modern dansı, pahalı  tiyatro salonlarından stadyumlara taşımayı başarmasının nedeni de bu güç. Üstelik Bejart bunu, 68′teki özgürlük hareketinden bile önce 1950′li yıllarda yapmaya başlıyor. Dans dünyasında gerçek bir devrim…

Daha ilk çalışmasında klasik dansçılardan "fazla" ve "farklı" olduğu ortaya  çıkıyor. Geleneksel dansla barışamayan ve baskısından kaçıp Brüksel’e sığınan koreograf, "Yirminci Yüzyıl Balesi" adli grubunu kuruyor.

İlk göze çarpan calışması 1955 yılında Pierre Henry’nin müziğiyle süslediği  “Yalnız Bir Adam İçin Senfoni. Stravinsky’nin müziği esliğinde, Bahar Ayini {Sacre de Prin-temps) adlı oyunuyla büyük başarı elde ediyor. Bu eseriyle Bejart stili doğuyor. 27 yıl boyunca yaşadığı Brüksel’de akşamlar O’nunla daha hızlı bir ritim yakalıyor. Beethoven’ın  9. Senfonisi, Romeo ve Jülyet, Modern Zamanlar İç in Ayin ama en çok da Ravel’in Bolero’su için 1960′larda yaptığı koreografi hafızalara ‘kazınıyor. Bejart, 1976′da Moliere’ in Maladie Imaginaire adlı oyunuyla, dans ve diğer tiyatro formları arasındaki bütün bariyerleri biran yeni bir misyon üstleniyor.

Aldığı  teklif üzerine Lozan’a giderek Bejart Bale Okulu’nu kuruyor. Babasının ve Şah Pevlevi döneminde İran’a gerçekleştirdiği ziyaretlerin etkisiyle Sufi felsefesine yoğunlaşıyor ve din değiştirerek Sufiliği seçiyor. Bejart bu tercihini "Önemli olan hangi dinden olduğunuz değil. Size hitap eden birini seçersiniz. Ancak bu diğerlerinin iyi olmadığı  anlamına gelmez" diye açıklıyor. Bu değişim oyunlarında felsefenin ayak izlerini daha da derinleştiriyor. AIDS ve çevre gibi dünya sorunlarına ve Nietzsche, Mevlana gibi felsefenin dev isimlerine yöneliyor. Zerduşt He Dua ve Dans bu dönemde doğuyor. Dua ve Dans’ın bu yıl İstanbul’da da gösterilmesi Bejart’ı  Türkiye’ye tanıtıyor.

Bejart, soluğu yetseydi, son oyunu 80 Dakikada Devr-i Alem’i 20 Aralikta Lozan’da sahneye koyacaktı. Ama hayata son reveransim yaparak sahneyi terketti. Şimdi oyuncuları, O’nun sahneye koyduğu Queen’in Şarkısı Show must go on da (Gösteri devam etmeli) olduğu gibi, son eserini sahnelemek için çalışmaya koyuldu. Bejart’ın  yıldız oyuncularından biri ustanın ardından "Eminim Şimdi yıldızlara dans ettiriyordur," bir diğeri "Dansın tanrısı oldu" diyordu.

Yıldızları dans ederken görürseniz şaşırmayın olur mu?

Arzu Çakır Morin
Taraf Gazetesi

Erkan Oğur: Kopuz
Ercan Irmak: Ney
Iraklis Vavacikas: bayian
Hristos Cioamiolis: ud,rein,stick
Sokratis Sinopoulos: kemençe
Sotiris LEmonis: piano
Yiannis PApazahariakis: klasik gitar
Yiannis Plagianos: bas
Nikos Sidirokastritis: tumba

Söz-Müzik: Fatih Yaşar

Sirlarumi söyledum
Dağlara dumanlara
Ben yazarken ağladum
Okurken de sen ağla

Kalem ilen çizmişler
Sevduğumun kaşıni
Saklasun sisler benum
Gölerumun yaşini

Bu benum sevduğumi
İstanbule vermişler
Ha bu benum yazumi
Yarden ayri yazmışler

*bozo: lazcada “kız” anlamına gelen Bozomota’nın kısa söylenişi

 
Lazepuşi Duguni


Söz: Tahsin Ocaklı
Müzik: Fatih Yaşar

Lazepuşi duguni
mu iyen K’ogişk’uni
Ot’oçaman ibinan
miti Vadvoxunaman

Mot’at’işe aha aha
Putxi haşo ar daha
Çarçi çarçi Çi çi çi
oxoxoşi çe biç’i

Tolepe gomak’osen
guda imbarinasi
K’uçxe gamomizurzun
oşk’enda vibirasi



Mot’at’işe aha aha
Putxi haşo ar daha
Çarçi çarçi Çi çi çi
oxoxoşi çe biç’i

A m3’ika kodoxedit
şuri gamomalanen
Varvogzalamt tulumci
serişa mobiranen

Mot’at’işe aha aha
Putxi haşo ar daha
Çarçi çarçi Çi çi çi
oxoxoşi çe biç’i

Çeviri

lazların düğününde
neler oluyor biliyor musun
atıyorlar oynuyorlar
hiç kimseyi oturtmuyorlar

aman allahım aha aha
uç söyle bir daha
yat yat çi çi çi
oh canıma değsin be çocuk!

gözlerim siliniyor (parıldıyor)
tulum şişirilince
ayaklarım karıncalanıyor
ortada oynayınca

aman allahım aha aha
uç söyle bir daha
yat yat çi çi çi
oh canıma değsin be çocuk!

Biraz oturun
canınız çıkacak
tulumcuyu göndermiyoruz
geceye kadar çalıp oynatacak

aman allahım aha aha
uç söyle bir daha
yat yat çi çi çi
oh canıma değsin be çocuk!

Fatih Yaşar

1979 yılında Rize/Pazar’da doğdu, ilkokulu Pazar’da, ortaokul ve liseyi Rize/Ardeşen’de okudu.
1998 yılında İİBF işletme fakültesini kazandı, eğitimini yarıda bırakıp Ankara’da Anadolu Halk Ezgileri Topluluğu’yla birçok konserler dinletiler verdi.
2000 yılında İTÜ Türk Musikisi Devlet Konservatuarı Temel Bilimler bölümüne girdi. Derleme ve saha araştırmalarına bu dönemde yoğunluk verdi.
2004 yılında “Pazar-Ardeşen ve Köylerinde Destan Söyleme Geleneği” adında bitirme tezini sunarak (Türkiye’deki Laz Müziği adına ilk akademik çalışma) mezun oldu.

Albümde

Sırlarumi Söyledum türküsünde Erkan Oğur kopuz,cura,gitarı ve perdesiz gitarının yanında sesiylede eşlik ediyor. Albümde Erkan Oğur, Serkan Çağrı, Ali Rıza Albayrak, Selim Bölükbaşı, Tunça Çakır, Kağan Yıldız gibi müzisyenlerde yer alıyor. Albüm Kalan Müzik tarafından yayınlandı.