Fikir tarihinde Prens Sabahattin Bey gibi büyük bir isme sahip olan Türkiye’nin liberal felsefe konusunda ne kadar habersiz kaldığını gösteriyor bu rakam!
Ama 1980’den sonra bir “liberalizm” patlaması gerçekleşmiş: 1980 yılından bugüne kadar geçen 27 yılda, adında “Liberalizm” kelimesi bulunan, yayımlanmış kitap sayısı tam 507’dir!

Bu patlama çok şeyi gösteriyor: ‘Özal devrimi’nin etkisini gösteriyor, 1980’den sonra dünyaya açıldığımızı, dünya ekonomisi gibi dünya fikir ve felsefe mirasıyla da temasa geçtiğimizi gösteriyor. Bir şey daha gösteriyor: çok yeni olduğu için liberalizmin ‘felsefi’ düzeyde algılanmasındaki zorluk ve bilgi yetersizliği…

Özellikle liberalizmi eleştirenlerde cehalet düzeyinde bilgisizlik göze çarpıyor.

“Liboş” lafı bu cehaletin bir belgesidir. Halbuki iyi incelenmiş bir liberalizm, felsefi düzeyi yüksek ve ciddi eleştirilere tabi tutulabilir. Bu düzeyde ciddi eleştirileri hak eden yönleri de vardır üstelik.

 Modern toplum?

Modern toplumların olmazsa olmaz bazı özellikleri var: Modern toplumlar ulus-devlet olarak yönetiliyor; çok-uluslu imparatorluk yapısına sahip tek modern devlet yok…

Modern devletler demokratiktir; teokrasi, faşizm, komünizm, militarizm ve her türlü Tek Parti rejimleri çağdışı kalmıştır. Modern devlet, hukuk devletidir; fermanla da, emirle de yönetilemez.

Modern devlet gibi modern toplum da demokratiktir. Mülkiyet hakkı, fikir, inanç ve teşebbüs hürriyetleri adeta kutsallık derecesinde saygı görür. Toplum çoğulcudur; tek fikirli toplum projeleri çağdışıdır.

Modern toplum eğitimlidir, meslekleri adeta sonsuzca çeşitlenmiştir. Dışa açıktır, dünya ile sadece ekonomik değil, aynı zamanda akademik ve entelektüel ilişkileri de gelişmiştir.

Bütün bunlar sayesinde modern toplumlar dinamiktir…

Liste uzatılabilir ama bunlarsız modern toplum olmaz.

Sağ ve sol

Modern toplumun bu olmazsa olmaz niteliklerinden mülkiyet hakkı, teşebbüs, inanç ve fikir hürriyetleri, sınırlı devlet, siyasi çoğulculuk, bireyin önceliği gibi çağımızda modern toplumların temelinde yer alan birçok felsefi prensip liberal felsefenin damgasını taşır.

Sosyalist ve muhafazakâr akımlar ise, kendi işlevleriyle modern toplumun başka yönlerini inşa ettikleri gibi liberalizmi dengeleyerek de toplumsal gelişmeye katkıda bulunmuşlardır.

Fransız geleneğinde sol reformcu olmaktan çok devrimciydi, muhafazakârlık tutucuydu, liberalizm ise hayli cılız kalmıştı. Raymond Aron, bu yüzden, Fransa’da ideolojilerin çok katı olduğunu, siyasi çatışmaların çok sert geçtiğini hatırlatır. Ülke yüz elli yıl istikrarsızlıklar içinde çalkalanmış, ‘iş’ yapmaya yönelik pragmatizm ve hakemlik yapacak tarafsız yargı kültürü de yeterince gelişmemişti. Bu konuda Aron’un Demokrasi ve Totalitarizm adlı kitabı, yüzlerce kaynaktan biridir.

Türkiye’de liberalizmin felsefi gecikmişliği ile sosyal demokrasinin fiilen yokluğu, çok ciddi iki siyasi problemimizdir. Kavgalarımızın sertliğinden görülüyor zaten!

İlk ve son kez lise son sınıftayken katılmıştım 19 Mayıs gösterilerine… Seçildiğim için çok sevinçliydim çünkü tam da bahar sınıf penceresine abanmışken derslerden yırtmak için eşsiz bir bahaneye kavuşmuştum.

Haftalarca okulda, beden eğitimi hocasıyla “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur” düsturuyla çalıştıktan sonra birkaç gün de Hipodrom’da bütün okullarla birlikte genel prova yapmış, o arada harika arkadaşlar bulmuştuk.

Unutamadığım sahne şudur:

Elimizde sopalar, dilimizde marşlarla şeref tribünü önünden geçerken, dönemin modasına uygun olarak sağcı olanlarımız sağ kollarını, solcu olanlarımız da sol kollarını kaldırarak selamlamıştı devlet zevatını…

70’lerin final gösterisiydi bu…

Sonra o sopaları o “sağlam kafa”larda kırdılar zaten…

Kopya sayfalar

Devirler değişti, tribündeki zevat tarih oldu, gençler yaşlandı ama 19 Mayıs’ların köhne tören düzeni hiç değişmedi. Çimler üstünde dans eden kızların etek boyları ara sıra uzayıp kısalsa da ne çalan parçalar ne yapılan danslar ne üst üste çıkılıp kurulan gençten kuleler ne de tribünde yan yana dizilip oluşturulan pano resimler değişti.

Gençlik adına yapılan konuşmaların hamaseti, devlet adına verilen cevapların resmiyeti hiç eksilmedi.

Gençlerin gün içinde bayram ettiği bir şey değildi 19 Mayıs; devletin gençlerin bayramının içine ettiği bir gündü sanki…

Bir gün birileri son 50 yılın 20 Mayıs tarihli gazetelerinin birinci sayfalarını yan yana getirmeyi denerse, bu sıkıcılığın nasıl yeknesat manşetler yarattığını görebilir. O sayfalar kimi zaman evvelki senelerden kopya çekilir; alımlı bir Atatürk resmi, beylik bir söz ve dans eden birkaç kızla beslenir. Üstüne protokol sıralarından bir fotoğraf eklenir. 19 Mayıs böyle geçiştirilir.

90’ıncı bayram için çağrı

Bayramın adı bir süredir “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” biliyorsunuz.

Atatürk’ü ne kadar anabildiğimiz, gençleri ne kadar mutlu edebildiğimiz, ne kadar spor yapabildiğimiz ortada…

Geçen haftaki 19 Mayıs törenlerinde, benim 30 yıl önceki törenimin aynısına tanık olunca “Farklı bir 19 Mayıs mümkün değil mi?”sorusu her zamankinden çok kurcaladı beynimi…

Seneye 90’ıncı bayram olacak.

Bir yıl önceden sormak istiyorum:

Hiç olmazsa o bayramı gençlere veremez miyiz?

Bugünden başlayıp 90’ıncı 19 Mayıs için “adet yerini bulsun”dan farklı bir bayram düşünemez miyiz?

Neler yapılabilir?

Bu bayram ille de stadyumlara tıkılmak zorunda mıdır? Sokağa taşamaz mı? İnsanlarla kucaklaşamaz mı?

Samsun limanında yatmakta olan, birebir inşa edilmiş “Bandırma Vapuru”, içinde sürprizlerle ülkenin kıyılarını dolaşamaz mı?

O vapurun ilk yolcularının aileleri buluşturulup gençlerin onlarla sohbet etmesi sağlanamaz mı?

O vapurla başlayan yolculuğun devamı boyunca Sivas’tan Erzurum’a oradan Ankara’ya uzanan tarih turları düzenlenemez mi?

Gençler, devlet ricalinin iftihar edeceği kas ve vücutlar olmaktan kurtarılıp içinde yaşadıkları ülkenin keyfini çıkaran delikanlılar olarak görülemez mi?

O gün için gençlere uçak, otobüs seferleri, sinemalar, tiyatrolar, müzeler, sergi salonları bedava hale getirilemez mi?

Kendi festivallerini düzenlemelerinin yolu açılamaz mı?

Dev açık hava konserlerinde marşların yerini şarkılar alamaz mı?

Parklar, bahçeler, meydanlar hiç olmazsa o gün için yetenekli gençlere bırakılıp tiyatro oyunları, konserler, sergiler düzenlenemez mi?

Gençlerin kısa filmleri gün boyu televizyonlarda, sinemalarda gösterilemez mi?

Gerçekten uluslararası ağırlığı olan bir spor etkinliği organize edilemez mi?

Partilerin gençlik kolları, liderlerini en iyi alkışlayan gençlerin örgütleri olmaktan çıkıp alternatif gelecek vizyonlarını sergileyemez mi?

En önemlisi, 23 Nisan’da yapılan bir uygulama daha kalıcı hale getirilerek, o günden başlayarak karar verici koltukların gençlere bırakılması uygulamasına başlanamaz mı? Bunu yapanlar ödüllendirilemez mi?

90’ında genç kalmak

Türkiye’nin potansiyeli düşünüldüğünde 90’ıncı yılı böylesine gerçek bir bayrama dönüştürmek hayal değil…

Gençliğin bu köhne bendi yıkmasına destek verecek olanlar çıkacaktır.

90 yaşına gelmiş bir gençlik bayramının kendini yeniden genç hissedebilmesinin tek yolu da budur.

GENÇ SİVİLLERİN BİLDİRİSİ

“19 Mayıs’ı gençlere verin!”

Burada özellikle “Genç Siviller” hareketinden  söz etmek isterim.

“Genç siviller rahatsız” sloganıyla yürek ferahlatan bir grup genç, 2000’den bu yana “alternatif 19 Mayıs bayramı” kutluyor. Daha önce Van’da, Rize’de, Konya’da yapılan kutlamaların adresi bu yıl Diyarbakır’dı.

Yola çıkarken yazdıkları “19 Mayıs’ları Stadyumlardan Kurtaralım” başlıklı bildiri ise tam bir sivil manifesto niteliğindeydi.

İşte o bildiri:

“İlgililerin Dikkatine,

19 Mayıslar taşıdığı anlamdan çok uzak olarak gençliğe heyecan vermeyen, aksine zaman ve kaynak israfına yol açan rahatsızlık verici etkinliklerle kutlanmaktadır.

Milli bayramlarda stadyumlara gençleri doldurarak, onların çokluğu, çevikliği, disiplinleri, birliktelikleri ile dünyaya ne kadar güçlü olduğunu gösterdiğini düşünen otoriter devlet zihniyetinin yansıması olan bu tören biçimi, demokratikleşen modern Türkiye’de artık terk edilmelidir.

Bayramın adında gençlik ve spor kelimelerinin birlikte anılması, gençlere biçilen rolü göstermesi açısından anlamlıdır. Gençlik, kas ve sporla eşitlenmekte, gençler rejim ve devlet için kasları ve çevikliği ile düşmanlarını korkutacak hazır kıtalar olarak düşünülmektedir.

Gençler kendilerine adanmış bu bayrama bir aylarını yoklama tehditleriyle, derslerini aksatarak, öğretmenlerinin bağırış çağırışları eşliğinde toz toprak içinde hazırlanmaktadır.

Gençler kendilerinin olduğu söylenen bayramın organizasyonunda, gösterilerin hazırlanışında hiçbir söz hakkına sahip değildir. Zaten bütün tören de protokol tribününe doğrudur ve tören boyunca en çok onlar eğlenirler. Ama bu törenlerin, gençler için can sıkıcı olduğu gerçeğini, anlamsız spor hareketleri yapılırken fonda çalınan Tarkan bile değiştiremez.

Gençler kutlamaların nesnesi, hatta kuru kalabalıklarıdır. Askerler gibi düzenli yürüyemedikleri için azarlanırlar. Kaldırdıkları panolarda ne yazdığını bilmezler. Yaptıkları hareketlerin koreografisi onlara söylenmez. Bedenleriyle yazdıkları hamaset dolu yazıları görmezler.

19 Mayıs stadyum törenlerinde bir gencin anlamı, bazen çimenlere yazılan bir sloganın harflerinden birinin küçük bir parçası olmaktır, bazen ise yıllardır söylenmekten aşınmış marşları söyleyen seslerden yalnızca biri olmak… Bu törenlerin ruhunda tek başına bir gencin hiçbir anlamı yoktur.

Gençlik, aynı kıyafetleri giymiş, aynı anda hareket eden, gür seslerle marşlar söyleyen bir kalabalığın adıdır. Gençlik, kıyafetleri ile tektipleştirilmiş ve düzenli yürüyüşleriyle disipline edilmiş hazır kıtalardır.

Ama unutulmaktadır ki gençlik, insan hayatının böyle kalıpların içine sokulamayacak, en dinamik, en devrimci ve en cesur dönemidir. Yakın tarihimiz göstermiştir ki; bu kalıpların içine sokulmaya çalışan gençlik ya tamamen depolitize olmuştur ya da şiddete tapacak ölçüde marjinalleşmiştir.

İşte bu nedenlerden dolayı Atatürk’ün Türkiye gençliğine hediye ettiği 19 Mayısların kutlanış şeklinin tamamen değiştirilmesini, birçok gencin gönülsüz olarak katıldığı modası geçmiş, hamaset dolu, militarize, stadyum gösterilerinin ve geçit törenlerinin sona erdirilmesini talep ediyoruz.

Bunların yerine 19 Mayıslarda gençlerin içeriğini kendilerinin belirleyeceği etkinlikler yapabilmelerine imkan verilmelidir. Her ilde kurulacak gençlik komiteleri kendi organizasyonlarını kendileri gerçekleştirmelidir. Gençler 19 Mayısların yeniden öznesi olmalıdır. 19 Mayıslar bahar şenlikleri havasında gençlerin yaratıcılıklarını ortaya koyabilecekleri gerçek bir gençlik bayramı şeklinde kutlanmalıdır.”