"Geçtiğimiz 16 Nisan’da Ankara’daki konser başlamadan görevliler bir not ulaştırıyor. Notta şunlar yazılı: "Çok sevgili Erkan, seni uzun yılların ardından ilk kez sevgiyle, özlemle ve gururla izleyeceğim. Salonda, seni herkesten farklı bakan gözlerle, duyan yüreklerle seyredeceğim…" Erkan Oğur’un eli ayağı dolaşmış. Heyecanla karışık bir telaş almış müzisyeni."

 Dünyanın dört bir yanında yüz binlerce izleyiciye konser veren, sayısız albüme katkı sağlayan, kendine ait dokuz albümü olan bu adam neden bu kadar heyecanlı? Çünkü notu gönderen hanımefendi onun şu anda bu sahnede olmasını sağlayan insanmış. Notun altında "İlk müzik öğretmenin Ülkü Özer (Elazığ’dan)…" imzası yer alıyormuş. Yani Erkan Oğur’u bütün dünyaya armağan eden müzik hocası. Ve hikaye yıllar önce Elazığ’da başlamış.

 Elazığ Harputlu olan Erkan Oğur, 1954’te Ankara’da doğmuş. Aslında Elazığ’da doğacakmış ama aile bir ziyaret için o tarihte Ankara’da bulunuyormuş. Doğumun ardından tekrar Elazığ’a dönmüşler.

 Erkan, Gülten Hanım’la cerrah Mustafa Bey’in ikinci oğulları. Babası askeri doktor. Kore Savaşı sırasında parçalanan asker bedenlerini birleştirmekle uğraşmış, Türkiye’de ilk mikrocerrahi ameliyatlarını başlatmış, yanık tedavisinin öncülüğünü yapmış büyük bir doktor. Savaşın ardından ordudan ayrılarak sivil hayata geçmiş ve Elazığ Devlet Hastanesi’nde çalışmaya başlamış. İlerleyen yıllarda bu hastanenin baştabibi olmuş, sevilen, sayılan bir hekim.

 Harput, hemen Elazığ’ın karşı tepelerinde kurulmuş bir eski zaman kenti. Şehir merkezine 4-5 kilometre. Bu yüzden aile, kışları hafta sonlarını, yazları günlerinin çoğunu Harput’ta geçirirmiş. Erkan Oğur da 1970’e kadar Elazığ’la Harput arasında mekik dokumuş:

 "Bazen evden çıkar, arkadaşlarla birlikte yürüyerek Harput Kalesi’ne tırmanır, tepedeki gözeden soğuk sular içer, koşa koşa Elazığ’a inerdik."

 Radyoda Ne Duysa Unutmuyor

 Bir de yörede adına "balta" dedikleri bir bağlaması varmış küçük Erkan’ın. Boyu kadar bir bağlamaymış bu. Bir akrabaları hediye etmiş. Çünkü Gülten Hanım herkese "Bizim çocuk radyoda ne duysa unutmuyor. Bir kez dinlediği melodiyi, noktasına virgülüne kadar aklına nakşediyor" demiş. Henüz 3-4 yaşındayken eline bağlamayı alıp kendi kendine sesleri ayırarak muntazam çalmaya koyulmuş. Okumayı da erken sökünce beş yaşında okula yazdırmışlar.

 Ve bir gün şehre Ülkü adında bir öğretmen gelmiş. Bu zarif ve çok güzel genç hanımın yanında annesi de varmış. Bir ev tutup yerleşmişler Elazığ’a. Gazi Eğitim’in Şan Bölümü’nden henüz mezun olan Ülkü Hanım, Erkan’ın okulunda göreve başlamış. "Çoook güzel bir sesi vardı. Muhteşem bir sopranoydu" diye anlatıyor hocasını.

 Bu sıralarda Erkan’a bir başka akrabası keman getirmiş. Keman minik çocuğa büyük gelmiş ama o kendi kendine keman yayını tellerin üzerinde gezdirerek sesleri bulmaya başlamış.

 Annesi bir gün Erkan’ın müzik yeteneğinden, bağlamadan ve kemandan söz edince hocası Ülkü Hanım, "Biliyorum, bırakın ben ona özel ders vereyim" demiş. Ve ilk keman dersi böyle başlamış.

Çekingen, Utangaç Çocuğun Kemanı

 "Enstrümanınızı alıp dağlara tırmanır, ıssız vadilerde keman çalarmışsınız" diyorum: "Başka çarem yoktu ki, çekingen, utangaç bir çocuktum. Elazığ’daki evde keman çalmaya başladığımda komşular camın önüne toplanıp dinlerlerdi. Ben de bundan utanırdım. Alıp elime kemanı dağlara çıkar orada çalardım. Kemanımla semada uçan kartalların, bülbüllerin sesini taklit etmeye çalışırdım…"

 Ülkü Hanım, küçük yetenek için Ankara’dan Arthur Seybold’un "Keman Metodu" kitabını getirip öğrencisine armağan etmiş. Ve metotlu çalışma dönemi başlamış. Bu eğitim bir buçuk yıl kadar sürmüş. Hocası "Artık Erkan’a benim öğreteceğim bir şey kalmadı" diyerek noktayı koymuş.

 Ses çıkaran ne varsa peşine düşen Erkan, kemanın ardından mandoline, bir müddet sonra da Elazığ folklorunda sıkça kullanılan cümbüşe merak salmış. 10 yaşına vardığında çalmadığı alet kalmamış. Babası sık sık "Yahu bu çocuğa müzik istidadı nereden gelmiş ki" diye sorarmış.

 İyi Fizikçi Yerine Ortalama Müzikçi

 Ortaokul bitince İstanbul’daki Kabataş Erkek Lisesi’ne gönderilmiş. Yatılı eğitim gördüğü bu okuldan çok sıkılmış. 1970’lerin ortalarında aile, Keban Barajı yapılırken başlayan göç dalgasına kapılıp Ankara’ya taşınmış. Erkan da ailesinin yanına.

 Liseyi Ankara’da tamamlamış, Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Fizik Bölümü üçüncü sınıftayken bir burs kazanmış ve fizik eğitimini tamamlamak için Almanya’nın yolunu tutmuş. Münih Üniversitesi’nde lisansını tamamlayıp master yapmaya başlamış ama gönlü hep müzikte.

 Fizik okurken bir yandan da Alman müzik çevrelerine girip çıkıyor, barlarda, müzikhollerde enstrüman çalıyormuş. Almanya’dayken favorisi klasik gitar olmuş.

 Kendi başına gitarını tıngırdattığı bir gece yarısı kararını vermiş: "İyi bir fizikçi olacağıma ortalama bir müzikçi olurum." Ve Münih Üniversitesi’ne, karmaşık teoremlere, soğuk fiziğe elveda deyip kendini müzik deryasına atıvermiş.

 Bir yandan barlarda çalmayı sürdürmüş diğer yandan neredeyse tüm vaktini gitarın sırrını çözmeye adamış. Günde 6-10 saat gitar çalıştığı için iki yıl sonra iki eli bileklerinden tutmaz olmuş. Alman doktorlar bileklerinden ameliyat olması gerektiğini söylemiş. Babası Mustafa Bey, "Hayır" demiş, "Ameliyatlık bir şey yok. Bu bir meslek hastalığı, protezlerle iyileşir."

 Ellerinin kalıbı çırakılarak özel protezler imal edilmiş ve Erkan Oğur, bir yıl boyunca geceleri bu protezi takarak uyumuş. Sonunda bilekleri şifa bulmuş ama, hálá ellerini bileklerinden itibaren geriye götüremiyor.

 Yani Erkan Oğur, öyle kolay kolay Erkan Oğur olmamış. Müzik aşkına yıllar süren ağrılara, sızılara katlanarak yeryüzünün tüm melodileri içinde yüzmeyi öğrenebilmiş.

 
Perdesiz Gitar Dünyaya Bir Hediye

 Müzikle ilgilenenler Erkan Oğur’un, "perdesiz gitar"ın mucidi olduğunu iyi bilir. Bu gitarı işte bahsi geçen Almanya yıllarında icat etmiş. Gitarın perdelisini aşınca bir de perdesizini deneyeyim diyerek başlamış çalışmaya. Enstrüman yapımını da o dönemde öğrenmiş. Perdeliyle perdesizi üst üste koyarak yeni bir saz çıkarmış ortaya. Neden diye soranlara cevabı şu:

 "Gitarla düşünmeye alıştım. Düşüncelerimdeki Türk müziği sesleri ihtiyacım, gitardaki perde sistemini kaldırmama ve sınırlı bir aralık içerisinde sonsuz ses imkanı sağlayan perdesiz gitarı yapmama neden oldu. Yıl 1976… Aslında sonsuz perdeli gitar desek daha doğru olurdu. Perdesiz gitar, bütün yaylı sazlar ailesi ve insan sesi gibi çok yüksek anlatım gücü olan, yeni bir müzik aleti olarak dünyaya ve insanlığa hediyedir."

 Almanya’dan 1980’de Türkiye’ye dönen Erkan Oğur, İTÜ Türk Müziği Devlet Konservatuvarı’na girmiş. Dört yıl sonra mezun olup askere gitmiş. Terhisinin ardından kaldığı yerden devam etmiş müziğe. O yıllarda Sezen Aksu, Mazhar Fuat Özkan, Ajda Pekkan, Bülent Ortaçgil’le çalışmış.

 Halen birlikte konser verdiği Ortaçgil’le zaten çocukluk arkadaşı: "Bülent’in babası Zafer Amca, babamla taa Haydarpaşa Askeri Lisesi’nden tanışır. Tıptan da beraber mezun olmuşlar. En son Boğaziçi Üniversitesi’nden birlikte emekli oldular. 50 yıldır ailece görüşürüz."

 Erkan Oğur, kendinden söz etmekten nefret ediyor. Bu hikayeyi tamamlamak için tam dört kez oturduk sohbete. Ben kendisine dair soruyorum, o lafı başkalarının hikayesine çeviriyor. Bu yüzden olsa gerek, onun için "Bir tevazu abidesidir" diyorlar. Köklerini unutmadan yaşar bu dünyada. "Hiç" albümünde ifade etmeye çalıştığı gibi, insan bir hiçten gelip, bir hiçe doğru yol almaktadır, ona göre. Yerküreyi on kez turlayacak kadar mesafe almışken hep yolun başında olduğuna inanır. "Her seher yeni bir gündür. Her gün, yeni bir şey söylemek lazım" diye düşünür.

 Türkiye’de Tanınması Zaman Aldı

 - 1983’ten itibaren Çekirdek Sanatevi’nden çıkan çeşitli gruplara ait albümlerde çaldı. İlk solo albümü Perdesiz Gitarla Arayışlar’ı da burada yaptı.

 - 1990’da "ilk albümüm" dediği Fretless’i Almanya’da çıkardı. Çünkü Türkiye’de başvurduğu bütün kapılar yüzüne kapanmıştı. Bu albüm Almanya’da üç yıl listebaşında kaldı.

 - 1995’te Bir Ömürlük Misafir’i yaptı.

 - 1996’da Eşkıya’nın müziklerini yapıp albümünü çıkarınca millet, "Yahu Erkan Uğur mudur, Ağır mıdır, Oğur mudur nedir bir adam çıktı. Ama iyi müzik yapıyormuş" demeye başladı.

 - 1998’de, Gülün Kokusu çıktı. Hasan Saltık’a göre bu albüm Türkiye’de müzik ırmağının yatağını değiştirdi.

 - 1999’da Hiç, 2000’de Anadolu Beşiği yayınlandı.

 - 2001’de Civan Gasparyan’la birlikte Fuat’ı çıkardı.

 - 2004’te, Nasip Olsa çıktı.

 - 2005’te Yazı-Tura filminin müziklerini yaptı. Uğur Yücel şöyle demişti: "Çalarken, sazların ruhuna göçüyor."

 - 2006’da müzikseverlerin karşısına Telvin’le çıktı.

Son günlerde gazetelerde adı sık sık geçen, listelere giren bir türkü var: "Neden Geldim İstanbul’a". Bu türkü aslında. Sizin adınız hiç geçmese de, sizin orijinal yorumunuz ve oldukça ilginç de bir hikâyesi var. Türküyü nasıl buldunuz, hikâyesini anlatır mısınız?

Erkan Oğur : Türkünün aslı "Neden Geldim Amerika’yadır. Bir Ermeniye ait. Bu adam 1920′lerde memleketi Harput’ta Amerika’ya göç ediyor. Önce Bandırma’ya geliyor, gemiye binip New York’a gidiyor. Orada yaşamaya başlıyor. Amerika’ya çok da uyum sağlayamıyor. Memleketi özlüyor. Ve orada, yine bu bölgeden müzisyenlerle Harput yöresi folkloruyla bir beste yapıyor. Anonim değil yani, bir beste. 0 yörenin folklorundan etkilenerek, "Neden Geldim Amerika’ya"nın hikâyesini yapıyor. Hem yörenin aksanı, hem Ermeninin Türkçe konuşmasını düşünün, koyu bir aksanla, çok güzel bir sesle söylüyor. Taş plak olarak kaydediliyor. Ben 89-90 yılları arasında Amerika’dayken Jerry Silverman adlı bir müzikolog sayesinde farkettim bu türküyü. Çok hoşuma gitti. Ben de Amerika’dayım, memleketi çok özlüyorum, bir-iki kere öyle söyledim. Sonra bir baktım, "Neden Geldim İstanbul’a" lafı çıktı ağzımdan. Birdenbire bizim İstanbul’daki durumumuza ne kadar denk düştüğünü gördüm. Göçü anlatan bir şey…

Siz bu türküyü söylemediniz ama, başkaları söyledi, hatta listelere girdi, gazetelere haber oldu, adınız bile geçmedi. Buna ne diyorsunuz?

Ben hiç bu isimler hakkında konuşmak istemiyorum. Yalnızca şu kadarını söyleyebilirim: Son dönem Türkiye’de yapılan müziklerin neredeyse tamamı, çalma, araklama, esinlenme yoluyla ortaya çıkmıştır. "Neden Geldim İstanbul’a"nın başına gelen de bu işte. Geçen sene bu türküyü bir CD çalışmasının içine koymayı düşündüm ve yaptık. Götürdüm birkaç firmaya. Hepsi ticari boyutlarda Şeylerle uğraştıkları için, "bu sıfır satar, sen bunu, en iyisi yurt dışında yap" dediler, akıllar verdiler. Bütün masrafları bana ait olmak üzere, bazı kayıtları burada, bazı kayıtları Amerika’da. Bazılarını da Almanya’da yaptım. O CD’de yer aldı bu türkü geçen sene. Burada yayınlanmadı. Tutmayacağı söyleniyordu. Bu olaylardan sonra ilgilenmeye başladılar.

Bu durumda o CD’nin Türkiye versiyonunu çıkaracak mısınız?

Şimdi, bir firmayla anlaştım. Dört parçayı şu anda kaydettim. Diğerlerini yılbaşından sonra kaydedip bitireceğim.

Almanya’da piyasaya çıkan CD’nin aynısı mı olacak?

Bu CD’nin biraz daha az enstrümantal olanı. Orada daha enstrümantal, emprovizeye yönelikti… Ben aslında perdesiz gitarı tanıtmak için yapmıştım bu CD’yi.

Perdesiz gitar ilk kez sizin yaptığınız ve çaldığınız enstrüman galiba…

Perdesiz gitar yeni bir enstrüman ve Türk gitarı olarak tanıtıyorum, hakikaten Türkiyeli bir çalgı. Şimdi pazarı oluşmaya başlarsa, belki aletin üretimi, patentini alma söz konusu olabilir. Ben çeşitli modellerini yaptım. İşte klasik, akustik, altı telli, sekiz telli…

Kendi müzik aletlerinizi kendiniz mi yapıyorsunuz?

Evet, genellikle kendim yapıyorum. Türk müziği konservatuarında okuduğum sırada, enstrüman yapımı dersleri de aldım. Mühendislik yanım filan da var. Daha önceki yıllarda fizik okumuştum Almanya’da. Ordan kalan bir etki var. Biraz akustik bilgisiyle, biraz müzik bilgisiyle, biraz el becerisiyle enstrüman yapımını ilerlettim. Mesela, bunun adı "Telli Baba"… Sekiz telli. Beş oktav ses sahası var.

Perdesiz gitar nasıl bir ihtiyaçtan doğdu?

Perdesiz gitar için esas ihtiyaç, tamperaman dışı sesler ve Türk müziğinin seslerinin çalınabileceği bir enstrümana olan ihtiyaçtı. Esas maksat, perdesiz enstrümanlarda, aslında bütün enstrümanlarda, insan sesini taklittir. Buna da en ideal biçimde, insan sesinin kendisi gibi, perdesiz, sınırlandırılmamış bir aletle ulaşılabilir ya da yaklaşılabilir. Böyle bir ihtiyaçtan, Türk müziği seslerine olan ihtiyaçtan doğdu. Perdesiz gitar, caz için, blues için, rock için, hatta heavy metal için çok müsait bir alet… Eğer o pazara enstrüman olarak girerse ticari boyutu olabilir.

Gitarla mı başladınız müziğe?

Benim ilk sazım cümbüş ve bağlamadır. Cümbüş de perdesiz bir sazdır. Bizim yöremizde çok yaygındır. Oradan bir doğal alışkanlığımız, yatkınlığımız var. Yirmi yaşından sonra gitar çalmaya başladım. Gitarı çok sevdim. Bir yerden sonra, içimizde olan bir şeyden, buranın getirdiği ihtiyaçtan, yetmedi alet. Perdelerini sökerek, öyle bir arayış içerisinde bu alete ulaştım. Türk müziği ses sistemiyle ilgili, tamperaman dışı seslerin kullanıldığı akorlar düşünüyorum.

Elazığlısınız, siz de orada bulundunuz mu, yoksa aileniz daha önceden mi gelmişti?

Ailem oralı, ben de orada büyüdüm. 15 yıl çocukluğum orada geçti. Lise çağlarında ayrıldım.

Müzikle ilgilenmeye oradayken mi başladınız?

Evet, ben beş yaşından beri müzikle uğraşıyorum. Oyun şeklinde… Ailem çok destek olmamıştır bu konuda.

Ailede hiç çalan, söyleyen, kendinize örnek aldığınız yakınlarınız var mıydı?

Yok hiç, ne amatör, ne profesyonel kimse yok… Ben çok büyük bir yalnızlık altında, kendi kendime bu yola girdim. Ve çok zaman kaybettim tabi bu yüzden. Standart aile şablonları nedeniyle, okunacaktır, mühendis olunacaktır, doktor olunacaktır… Ama benim için hep müzik vardı. 0 yaşlarda bir müzik eğitimi görmedim. Sokaklar, dağlar, kuşlar, civarın müziği, yöre müziği… Benim okulum aslında, Elazığ’ın köy düğünleri oldu. Köy düğünlerinde duyduğum müzikler… Ve sonra çalmaya başladım.

Söyleyerek mi, çalarak mı başladınız?

Önceleri söylerdim. Sesim güzeldi. Ama çok utanırdım, yalnızken söylerdim. Çok zorlarlardı, arkamı döner, duvarın köşesine sıkışıp iki satır duvara doğru söyler, sonra heyecandan ağlardım, söyleyemezdim. 0 yüzden söyleme sorunum vardır hala. Hala halkın önünde söyleyemem, stüdyolarda kaçamak biçimde söylüyorum.

Müziğinden çok etkilendiğiniz, çok beğendiğiniz kişiler oldu mu?

Genelde müzik olarak ilgilendiğim kişiler var. Gitarla ilgili olduğum için bazı gitaristler var hoşuma giden, beğendiğim. John Mc Laughlin’i severdim, hala da seviyorum. Jimi Hendrix beni çok etkilemişti. Gitar heyecanımı o uyandırmıştı. Radyoda ilk defa Elazığ’da duydum onu. Bu nedir diye şaşırdım. Bunu ben öğrenmeliyim dedim. İçimde hala Hendrix unsurları vardır. Onun tonuna kimse ulaşamadı daha hala…

Bugün rock barları Hendrix’i yorumlamaya meraklı gençlerle dolu…

Hendrix’i yorumlamak cesaret işi veya cehalet mi demeli. Kendi müziğini yapmalı insanlar. Ama Hendrix önemli bir etkileyici unsur. Amerika’da her sene Hendrix yarışmaları oluyor. Bir sürü gitarcı onun parçalarını çalıp ödüller filan alıyorlar. Çok komik.

Açıkhava’daki konserinizde altı telli bas çalan bir genç vardı. 0 alet de sizin tasarımınız mı?

Haa, ilkin. Benim tasarımım değil. Yıllar önce, Fender marka bir gitarımın tellerini değiştirip bas gitar telleri takarak onu kalın ses veren bir alete dönüştürmüştüm. Altı telli bas, bas bas bağıran bir alet oldu. Hatta yaşayan bir konser vermeye kalktık. İki davul ve o gitarla birlikte. Bir sürü Marshall anfiyi arkamıza koydum, hepsini paralel bağladık. Davulcular da çok iyi davul çalan iki arkadaşım: Cem ve Turgut. Onlar, biri sağda, biri solda, ben de ortada çıktık çalmaya başladık, 15-20 dakika sonra yukarıdaki albay rahatsız oluyormuş, konser durduruldu. Konserin bir ilginç yanı daha vardı, gelip dinleyenlere biner lira veriyorduk.

Yine geriye dönelim isterseniz…

Ailede destek pek yoktu ama, annem çabalamıştır. Sonunda ben altı yaşındayken bir keman getirdiler. Kemanın boyu benim kadardı. Mümkün değil çalmam. Ben bu enstrümanla cebelleşip durdum. Bir yıl kadar kemanla uğraştım. Nasıl yaptım hatırlamıyorum ama, sonunda çözmüştüm aleti. Ben çok üstüne gider oldum aletin, dağlara kaçıyordum. Harput’ta bir uçurum vardı, yankı yapıyordu. Ben orada yay çekerek oynuyordum, dııın, dıııın diye… Orkestram yankılardı. Sonra ben kemanla yok olmaya başlayınca, bizimkiler rahatsız olmaya başladılar. Kaldırıp yüksek bir yere koydular aleti. Sonra, üniversite yıllarında fizik okumak için Almanya’ya gittim. Üç sene okudum, terkettim. 0 dönemlerde gitar ilgimi çekmeye başlamıştı. Klasik gitar plakları alıp dinlerken, o plaklarda çalan parçaların kütüphanelerden notalarını bulup çalarak öğreniyordum. Bu tabi çok uzun süren bir öğrenme yöntemi. Çok daha kısa zamanda bir hocayla öğrenilebilir ama, benimki oto didaktik oldu.

0 ilk kemandan üniversite yıllarımdaki gitara kadar hiçbir çalışmanız olmadı mı?

Bağlama, cümbüş, ud… Daha çok bağlama çaldım. Gitar çok sonra yani. Bağlama merakımdan dolayı altı telli bağlama yaptım. Prototip bir enstrüman… Çok sesli halk müziğinin doğru şeklini yapabilmek için, nasıl Batı müziği için piyano ana enstrümansa, bu da Türk müziğinin piyanosu olabilir. Akor düşünmek için bir imkân. Bunu yaptıktan sonra, üç telli bağlamanın ne kadar kıymetli bir alet olduğunu daha da iyi anladım. Altı tellide onun yapamayacağı bir sürü şey yapılıyor ama, bazı sihirli şeyler de yapılamıyor.

Bu aletin kabul göreceğini sanıyor musunuz?

Sanmıyorum. Bir iddiam yok ve çok erken, önce aletin müzik yapabilirliğini inceleyip tekniğini geliştirmek gerekli. Henüz emekliyor. İnsanlarımız çok tutucu, çok reaksiyon da görebilir…

Sizin bu tutuculuğu kırmak, onunla mücadele etmek gibi bir derdiniz var mı?

Ben pasif bir insanım. İçe dönük yaşayan birisiyim. Bir şeyler yaparım sunarım, kabul görür görmez veya eleştirilir filan, onlara çok kulak asmıyorum. Kapılar da açık, isteyen, merak eden gelip inceler, eleştirir. Ben insanları eğitmek istemiyorum. Ders veren insanlardan olmak istemiyorum. Şöyle yapılmamalıdır, bunun doğrusu budur, kötüsü şudur gibi… Müzik çok özel bir konu. Bana sorarsanız, yalnız yapan kişiyi ilgilendiren bir konu. İnsanların gece gördükleri bir rüya gibi. Birisi ondan hoşlanıyor, birisi öbüründen hoşlanıyor. Bir şey diyemezsin, sınırlayamazsın. Müzikle ilgili standartlar var tabi. Matematiksel sınırlamalar getirebilirsin. Estetik için de matematik sınırlamalar getirebilirsin ama, yine de acayip bir özgürlüğü var. Ben sadece kendim için yapıyorum. Civarımdakiler, insanlar hoşlanınca mutlu oluyorum.

Müziğiniz nelerden besleniyor, kaynağınız hala Elazığ mı?

Hala oradan besleniyor. 0 kadar büyük bir kaynak ki. Elazığ yöresinin seksene yakın türküsünü topladım. Dört kasetlik bir materyal var bende. Onları dinliyorum işte. Orijinim Elazığ ama, Karadeniz’e kadar, Ege’ye kadar uzanabiliyorum.

Müziğinizin bütününde mistik bir hava var sanki. Tasavvufla, dinle, mistisizmle ilgili misiniz?

Evet. Müziğim pek eğlenceli, neşeli değildir. Hep uzak bir şeye, ulaşılmaz bir hedefe özlem vardır. Dingindir, hüzünlüdür, enerjisi vardır ama. Bir şeyler anlatmak ister, ama bunun ne olduğunu ben de tam bilemiyorum, ama bir şey söylemek isteyen bir müzik bu; sözle değil de müzikle, duyguyla… Söz benim için müziğin bir unsuru sadece. İnsan sesi doğal olarak, direkt kontak açısından kullanılan bir unsur bence. 0 bakımdan anlatım müziğidir benimki. Benim yaşam biçimimde tasavvufa eğilim var. Herkes bunu söyler de, ben temizlikten, hem iç hem dış temizlikten, doğru olmaktan, dürüst olmaktan, inanmış olmaktan yanayımdır. Müzikte de öyle, birebirdir. Ben bir emprovizasyon yaptığım veya bir şey çaldığım zaman bir kere çalarım, olursa olur, olmazsa olmaz. Israr yoktur. 0 andaki duygu odur. Olduğu zaman yaparım. Kadercilik vardır bende.

Hiç söz yazıyor musunuz ya da yazmayı düşünüyor musunuz?

Düşünüyorum, yazmadım henüz ama. Halk müziği donanımının getirdiği mani düzme veya tekerleme ya da beyit gibi yolda yürürken filan kendi kendime garip garip şeyler mırıldanırım, ama onlar çok amatör sayılır. Düşüncemi sözle tam olarak ifade edemiyorum henüz. Günlük lisanla konuşuyorum ben hep. Günlük lisanın biraz üzerinde şeyler söylesem de, onları o kadar yeterli bulmuyorum. Biraz da kaçamak var tabi. Müzikle ifade etmenin soğukluğu var. Kaçabiliyorsunuz, onun arkasına sığınabiliyorsunuz.

Şarkılarının sözlerini kendileri yazan müzisyenler var. Örneği Nejat Yavaşoğulları ve Bülent Ortaçgil. Onları nasıl buluyorsunuz?

Nejat’ın sözleri biraz kafaya vurur gibi, dan dan… Ben Yunus’u tercih ederim. Ve Bülent Ortaçgil’i tercih ederim. Güzel söylüyor. Bizim söylemek isteyip de söyleyemediğimiz bir sürü şeyi dıng diye söyleyiveriyor. Onun öyle bir özelliği var.

Bir de mesela eskilerden Ünol Büyükgönenç var, hala Nazım Hikmet besteliyor…

0 yanlış bir şey. Tabi, benim kendi fikrim. Bir başkasının şiirini bestelemeyi benim aklım almıyor. İstese kendi bestelerdi zaten. Veya onu yazarken bestelemiş zaten. Her şiirin bir müziği vardır, ama, o yapan kişiye aittir. o duyguyu da en iyi anlar. o söyler. Bir başkası onu söylediği zaman doğru olmaz. Bestelensin diye, baştan şarkı sözü olarak yazılan parçalar da var, mesela; Yeni Türkü’nün bazı şarkıları gibi… Bestecilik oynamak çocuk saflığında ve temizliğinde olursa, güzel bir oyun olabilir. Ama geçicidir. Müzikle uğraşan birçok insanın, ben de dahil hepimizin çok eksikleri var. Benim kendi eksikliğim mesela, ritmim çok zayıf. Teknik eksikliklerden bahsediyorum. Duygu konusu zaten tartışılamaz. Bütün insanlar duyguludur.

Siz halk müziğini, yerel müzikleri yorumluyorsunuz. Bu konuda çok farklı başka yaklaşımlar da oldu. Mesela, "Türk beşleri" gibi resmi bir uygulama vardı bir zamanlar. Bunları nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türk beşleri bir dönemin çabalamasıydı. Ben doğrusunun o olduğunu sanmıyorum. Türk beşleri, Rus beşlerinin bir taklidinden öteye geçmedi. Ziya Gökalp’in fikrinden etkilenerek girişilmiş bir politika. Bayağı emek verdiler. Bazı yetenekli insanlar, o beş kişi eğitildiler. Burada eğitileceklerine, gidip oralarda eğitildiler. Sonra oralı olup geldiler. Buradaki halk müziğini inceleyip derlemeler yaptılar. Aslında yaptıkları en yararlı çalışma o oldu. Yalnız, aynı zamanda da yozlaşıp yok olmasına neden oldular: Turist gibi gidiyorsun, köy köy, türkü söyleteceksin adamlara… İnsanlar çok sevecenler, hemen yakınlık kuruyorlar ama, türkü söylemekte çok sakınımlılar. Çünkü binlerce yıldır gelen bir şey, çok kıymetli. Bilinçaltında herhalde öyle bir koruma kaygısıyla, hazine gibidir işte, kolay kolay söylemiyorlar. Bizde köy düğünlerinden hatırlıyorum. Oralarda, aşiret hayatı. ya da büyük aileler diyelim. Yaşantıları vardır. Köy düğünlerine herkesi almazlar. Mesela, Türkmensen Türkmenler gelir. Kürtsen Kürtler gelir, Kırımlıysan Kırımlı, Aleviysen Aleviler gelir, Gürcüysen Gürcüler… Bizim orası hakikaten bir mozaiktir. Ermeni, Rum, Yahudi, Azeri. Gürcü, Süryani, herkes vardır. Çok karışık, Amerika gibi bir yer. Birbirleriyle çok yakın ilişki vardır, uyumludurlar.

Yine müziğe dönelim mi?

Bugün kendi müziğimizle ilgili hiçbir şey yok ortada. Bizim klasik müziğimiz, 1920′lerde filan bitti. Tamburi Cemil Bey ile. Eserler veren, çalan eden, eğiten son kişi odur. Halk müziği de Veysel’le son bulmuştur. 0 dönemden sonra sadece tekrar var.

Anadolu folk vs. adlarla müzik yapan çeşitli gruplar oldu, onlara ne diyorsunuz?

Anadolu folk zaten olup bitmiş bir şey. Bin senede oluşmuş bir müzik artık son şeklini almıştır. 0 en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Klasik Batı müziği de mesela, çok ciddi bir çıkmazda. Sistem iflas etti. Tamperaman sistem bitti. Atonal müzik gibi denemeler yaptılar. Şu anda egzotik ülkelerin folklorlarına yönelik çalışmalar revaçta. 0 da bir arayış işte. Hatta dünya pop müziğine de sıçradı bu. Birileri gitti Afrika’ya… Beatles bile gitti Hindistan’a, John Mc Laughlin gitti Hindistan’a, Paul Simon Afrika’ya gitti. Türk müziği de dışarıda akademilerde, bazı yerlerde inceleniyor. Bence Türk müziği ithal olarak gelecek bize. Öyle olacak gibi bir fikrim var. Biz burnumuzun dibinde yaşayan, olan şeyi göremiyoruz. Türkiye’de pop müzikle uğraştığını iddia edenler, isim vermek istemiyorum, ne enstrümanlarını doğru dürüst çalabiliyorlar, ne Türk müziğini tam olarak biliyorlar, ne Batı müziğini tam olarak biliyorlar, bir cehalet örneğidir. Tam yarı aydın insanın verdiği bir zarar vardır ya, onun tipik bir örneğidir.

Beğendiğiniz, takdir ettiğiniz hiç müzisyen yok mu Türkiye’de?

Sazını iyi çalan birkaç kişi var, sesini iyi kullananlar var. Bu kişilerin de eksikleri vardır tabi. Tamamen eleştiri oldu ama… Eleştiri de yapılmalı bence. Bekir Sıtkı Sezgin var mesela sesini kullanan. Kani Karaca var, Kibariye var sesini kullanan; İbrahim Tatlıses var ses olarak, kafa olarak değil de. Sazını çalanlar var, bir tanesi benim, Necdet Yaşar tambur, neyzen Şenol Filiz var, iyi bağlama çalan birkaç arkadaşımız var, Arif Sağ var, Talip Özkan var yurtdışında yaşayan, klasik gitar çalan Erdem Sökmen var… Klasik Batı müziği dalında çok önemli yorumcularımız var, isimleri hepimizce malûm. Onların çalışma disiplinleri önünde saygıyla eğilmek gerek. İyi isim saymak mümkün; adını bilmediğimiz yerel sanatçılar var çok sayıda. Sonra, çingeneler var. Onlar çok yetenekliler. Sokaktan çevir bir tanesini, ortalıkta gördüğünüz bütün müzisyenlerden daha iyi çalarlar, duyarlı çalarlar, eğitimleri yoktur. Onların doğal bir okulları var. Destek görseler çok daha fazlasını yapabilirler. Eğitilseler belki…

Ama eğitilirken, ehlileştirip, harcanıp hiçbir şey yapamaz hale getirilmek de var…

Doğru, eğitilirken öğütülmek diyorsunuz. Genellikle de öyle olur. Ben mesela, Türk müziği konservatuarında okudum. Dört yıllık eğitim gördüm. 0 dört yıllık eğitim dört ayda biterdi. Ben kendi kendimi yetiştirdim. Kendi yörem olan Elazığ’ın müziğini veya birçok ülkenin müziğini, Sümer müziğini de, Çin müziğini de inceledim. Gittim Mississippi yöre sanatçılarını da inceledim. Bir aşağı bir yukarı dolaşarak blues’i de inceledim. Orada "Mississippi’yi 12 defa geçersen, bir tane blues çalabilirsin" diye bir deyiş var.

12 kere geçtiniz mi?

Ben 60 kere geçtim. Beş blues çalabilirim yani. Şaka şaka. Sormak ve doğru cevabı bulmak lazım. Demek istediğim, Anadolu müziğine dokunurken onu yapabilir miyim, yapamaz mıyım diye de dürüstçe kendine sormak ve doğru cevabı bulmak gerekir.

Beste yapıyor musunuz?

Ben beste yapamıyorum. Bir sürü müzik var kafamda, ama her şey bir şeye benziyor. Bir şey çaldığım zaman, a bu diyorum, bu yörenin tavrı oldu. Şu filan parçanın bir bölümü müydü acaba diyorum. Onun için ben yalnızca emprovizasyonlar yapıyorum. Öyle saf bir eser üretmiş değilim… Neyse, ben 74 senesinde Almanya’ya gittim, fizik okumak için. Bir miktar okudum. Sonra, iki yıl kadar, günde on saat kendi kendime gitar çalıştım. 0 dönemde fiziği tamamen bıraktım. Türk müziğine yönelip perdesiz gitar yaptım 76′da Almanya’da. Bir anda her şey değişti. Başka bir yöne kanalize olmaya başladım. Zaten Almanya’da olmaktan dolayı biraz daha bu tarafın özlemini çekiyordum, bazı şeyleri daha iyi anlıyordum. Almanya’ya hiçbir zaman uyum sağlayamadım. Altı sene kaldım, hiç bira içmedim. Çok kaba saba, müziksiz bir ülke, donuk, soğuk renkler… Altı sene ailevi nedenlerle, onların baskısıyla direndim. Sonra 79 sonunda Türk Müziği Devlet Konservatuan’nın açıldığını öğrendim. Onu öğrenince, çok heyecanlandım.

Nihayet bana bir okul açtılar diye mi düşündünüz?

Bana bir okul açtılar, evet, bak böyle aklıma gelmemişti. Öyle bir heyecanla geldim. Buradaki konservatuara girdim. Bir-iki ay sonra, o okulun tabi benim için açılmadığını gördüm. Fakat ortamı sevmiştim, bir müzik ortamı vardı. Kimse bir şey bilmiyordu. Herkes birbirinden bir şey soruyordu. Her şeye rağmen, benim için keyifli bir ortamdı. Kendime ayıracak çok zamanım oluyordu. Ayrıca, enstrüman yapımıyla ilgileniyordum. Dört yıl okudum orada, mezun oldum. Daha sonra, Mazhar Fuat Özkan grubuyla çalıştım.

İlk profesyonel çalışmana o muydu?

Türkiye’de ilk profesyonel çalışmam Kibariye ile oldu. Stardust’da, o yeni meşhur oluyordu, ben de onun orkestrasında gitar çalıyordum. Perdesiz gitarı ilk defa Mazhar’larla kullandım. Onları tanımıyordum. İlk plaklarında "Güllerin İçinden" ve "Bu Sabah Yağmur Var İstanbul’da" diye iki parça var, orada kullandım.

Birbirinizi nasıl buldunuz?

0 zamanlar Kalamış’ta Köhne diye bir yer vardı. Deniz kenarında bir kahve, müzisyenler, ressamlar filan gelirdi. Çay içerdik, denize bakardık, orada bahsetmişler. Onlar da beni stüdyoya çağırdı. Sonra enteresan geldi insanlara. Konserler sırasında onu çalacak kimse çıkmadı. Mecburen beni gruba almak zorunda kaldılar. Bir dönem çalıştık.

Onları nasıl buluyorsunuz?

Güzel vokal yapıyorlar. Mazhar iyi söz yazıyor. Ama müzik son derece tanıdık. Aslında bütün bu tarz gruplar "Sergent Pepper" albümünü yeniden yapmaya çalışıyorlar. Yapılmış bitmiş, üstelik Beatles yapmış bunu.

Peki Mazharlardan sonra?..

0 dönemde, onların bana bu aletin tanınması açısından büyük katkısı oldu. Ben onların yanın da işçiydim. 0 dönemlerde başkalarının kayıtlarında da çalmaya başladım. 0 arada biz Bülent’le (Ortaçgil) çalışıyorduk. Sonra Çekirdek Sanatevi’nde bir şeyler yaptık. Orada kayıt kalitesi çok yüksek olmayan ama müzik açısından yüksek seviyeli bir şeyler yaptık. 86′da askere gittim, o dönem bir çatlak olarak duruyor hayatımda. Hiçbir şey yok hayatımda. Tüfeği gitar gibi tutup çalıyordum. Döndükten sonra, bir yıl konservatuarda ud hocalığı yaptım. Sonra, o ortamı pek sevmedim. 0 gün bugündür, piyasada para kaygısıyla bazı insanlarla çalışıyorum. Ajda Pekkan’ın dan Zülfü Livaneli’sine, Sezen Aksu’suna kadar bazı insanlarla kayıt veya konserlerde çalışıyorum. Ama yapmak istediğim müzik de, yaşam tarzı da bu değil.

Yıpratıcı olmuyor mu?

Çok yıpratıcı oluyor. Bugünlerde bırakmak üzereyim. Sonumuz sessizlik nasıl olsa.

Söyleşi: Siren İdemen, Melih Katıkol

Albümün kapağındaki "nefsime hakim olamayarak bazı düzenlemeler yaptım…" ifadesi dikkatimizi çekti…

Oğur: tam anlamıyla bozmak değil, ama bozulmuş bir şeye biraz daha bir şey katıyorsunuz! Kendi duygunuzu belki katıyorsunuz, yaklaşımınız belki safiyane. Bizimkinin öyle olduğunu sanıyoruz, belki yanılıyoruz, sevdiğimiz için .söylüyoruz ama hiçbir zaman,o türküyü yaşamadık. Örneğin, Pir Sultan Abdal’ın "derdim çoktur, hangisine yanayım…" türküsünü biz yaşamadık. Sadece bir şeyler hissediyoruz, "ne güzel" diyoruz, "makamı çok güzel, sözler ne güzel anlatıyor, ta ne zaman yazılmış, hâlâ aynı şey, değişmemiş…

Amaç mümkün olduğunca o saf hale ulaşmak mı?

Hayır, öyle bir hedef yok. Bir nefs meselesi. Biz seviyoruz, hoşumuza gidiyor, ama benim kafamda, herhalde İsmail’in de öyle, bir köşede türkünün ulaşılmaz bir yeri var. Türkünün birde yaşanmışlığı var. Yapan kişiler, o anki olaylar, bir kişinin onu ortaya çıkarması… Biz onun gibi yapamayız. Dilden dile, zamandan zamana geçiyor, coğrafyalar değiştiriyor, tarih geçiyor… Orasına burasına herkes bir şey katıyor, derken başka bir şekle bürünüyor. Bizim elimize gelen şekli hiçbir zaman saf değil.

Peki bu dönüşümler, değişimler ki kaçınılmaz herhalde illa ki olumsuz, kötü bir şey mi?

Bunun olumsuz yanlan da var, söylediğim negatif algılanmasın, ben o anlamda söylemiyorum. İnsanların yaşantılarının birikimi, kattıkları duygular, bir şekle sokuyor tabii. Ama ilk saflık yok hiç-bir zaman, onu gayet rahat görebiliyorsunuz.

İsmail Demircioğlu: Bir türkü örneğin, Erzurum’da hayatiyet kazanmış, ama elli sene sonra Sivas’ta söylenmeye başlanmış. O süreç içinde insanlar yaşadıklarına göre belki adapte ediyorlar o türküyü, kendileri yine, bir şeyler katmışlarsa bile, gene o tarz bir hayatın içindeler. Şimdi öyle olmuyor, İstanbul’da yaşıyor insanlar, türkünün doğduğu ortamla hiç alakası yok yaşantılarının. Duyuyor, hoşuna gidiyor, söylüyor. Burada bir farklılık var.

Bu size daha çok bozmak gibi mi geliyor?

Bir bakıma belki biraz bozuyor da…

Oğur: Tam anlamıyla bozmak değil, ama bozulmuş bir şeye biraz daha bir şey katıyorsunuz! Kendi duygunuzu belki katıyorsunuz, yaklaşımınız belki safiyane. Bizimkinin öyle olduğunu sanıyoruz, belki yanılıyoruz, sevdiğimiz için .söylüyoruz ama hiçbir zaman, o türküyü yaşamadık. Örneğin, Pir Sultan Abdal’ın "derdim çoktur, hangisine yanayım…" türküsünü biz yaşamadık. Sadece bir şeyler hissediyoruz, "ne güzel" diyoruz, "makamı çok güzel, sözler ne güzel anlatıyor, ta ne zaman yazılmış, hâlâ aynı şey, değişmemiş…

Peki size nefsinize hakim olamayıp bazı düzenlemeler yapma ihtiyacını duyuran neydi?

Çok basit, müzikle olan ilişkimiz, güncel, dünyevi kısmımız… Müzik yapma ihtiyacımız: Armoni duyuyorsun, başka sesler çağırıyor, bir sazı öğreniyorsun bir , parça , onunla ilgili bir şeyler çalmak istiyorsun, ritim duygusu "alıyorsun" şurasına haşmet verecek bir şey koysam mı" diyorsun, çocuksu oyun gibi bir nefis hikâyesi var işin içinde. Onlara hakim olamadım ben.

Hakim olabilmeyi ister miydiniz?

Evet. Çok isterdim, hiç ses çıkmasın!

Şarkı, türkü bir kere çalınmalı, havaya gitmeli dediniz. Ama bir yandan da kaydetmek gerekiyor, bu müzikler saklanabilsin, korunabilsin, daha sonraki kuşaklara aktarabilsin diye…

0 işin bir başka tarafı. Tabiatın kanunu bu: Hitit müziği şu anda yok ortada, Sümer’den bir şey bilmiyoruz…

Kalsa çok iyi olmaz mıydı?

Çok iyi olurdu ama… Öldü… Gelenek, görenek, örf, adet, bunlar kalmadı. Maalesef hepsi de yok olacak. Belki yıllar önce on tane Neşet Ertaş vardı, bilmiyoruz. İleride o da yok olacak, bozlak sesi tarihe karışacak. Hafızalarda hatırlanabilir belki. Kokusu gelir mi bilmiyorum. Ama arkeolojik olma durumunda.

Peki buna rağmen siz türküleri niye kaydettiniz? Mumyalamak deyimini kullandınız, yani son hale getirip o şekilde korumak mı?

Öldürüyorsun yani, öldürüp bir kenara koyuyorsun, "seyredin bu leşi" diyorsun…

Müzeye kaldırmak gibi…

Müzeye kaldırıyorsun.

Demircioğlu: Yalnız türkülerin şöyle bir yanı da var: Herkes bir şeyler katabiliyor, yüzyıllar İçinden bugüne geliyor, Bu da olumlu bir şey. Bugün yapılanlar öyle olmayabilir ama, sanayi öncesinde o türkülerde böyle bir şey var, ö yüzden çok güzel kalmış. "

Oğur: Şöyle bir durum var Benim kardeşim mesela bir kan davasında öldürülmedi, veya bilmem ne savaşına gidip ailemden üç-beş " şehit vermedim, bir zelzele yaşamadım, sevgilim Fırat’ta| boğulmadı…Böyle şeyleri yaşamadım ben. Ama bunların türküsünü söylemek hoşumuza gidiyor.

Yine de ortak bir şey yok mu, bu saydıklarınız sizin başınıza gelmedi ama, başkalarının başına geldi, hâlâ geliyor…

Tam anlamıyla aynı şey değil. Başkasının ne hissettiğini hiçbir zaman anlayamazsınız. Bu biraz derin bir konu, bilmiyorum nasıl yazacaksınız. Ya da böyle konuşalım mı?

Böyle iyi, böyle konuşalım…

Tamam o zaman, benim ilk başta söyleyeceğim şey, dürüst olmak, sanat konusunda, ya da sanat demeyelim de, bizim yaptığımız işlerde: müzikler, sazlar, sözler vesairede… Önce bunu ortaya koymak lazım: Dürüst olmak. Biraz bunun ifadesiydi, o nefsine hakim olmak, olmamak meselesi. Biraz da bir gönderme, müzikle uğraşan arkadaşlarımıza, insanlarımıza…

Bir reaksiyon mu?

Çok büyük bir reaksiyon değil, ama bir gönderme, bazıları için çok büyük bir reaksiyon görünebilir, bilmiyorum… Suçlama değil de, belki kızgınlık olabilir. Çöp üretmenin manası yok. Albümün adı "Gülün Kokusu Vardı", niçin bu kadar kesin geçmiş zaman… Gül unutuldu çünkü, kokuyu hatırlıyorsun sadece. "Gül kokar" diye biliyorsun. Plastik artık… "Gülün kokusu vardır" demek, "artık farkına varılmıyor, onu unutuyoruz, ama tekrar ortaya çıkabilir" demek ile "gülün kokusu vardı, artık kesin olarak yok ve bir daha olmayacak" demek arasında önemli bir fark var… Artık yok. Bu önemli bir nokta. Geçmiş yok, gelecek de yok, şu an var, çok yakın gelecek var…

Sizi dinlerken, Anadolu’da bir dönem bir şeyler sanki çok güzel yaşanmış ve bir daha geri gelmemek üzere yitirilmiş gibi bir duygu oluşuyor…

Anadolu’yu dolaşırsanız, hâlâ o güzel dediğiniz şeyleri bulabilirsiniz. Ama insanlarımız maalesef kirletilmiş vaziyette: politikalar, dış dünyayla olan ilişkiler; televizyon, radyo vs. Bunların zaman içerisinde ortaya çıkardığı bir insan kirliliği var. Bu tabii müziğe de yansıyor.

Anadolu’da o güzel zaman neydi, ne zamandı, nasıldı, onu güzel kılan neydi?

Güzel zaman demeyelim de, başka bir zaman diyelim. Bu türküler yakıldığında, türkülere baktığınız zaman, türkünün içinden kan akıyor. Pek güzel bir zaman olduğunu sanmıyorum. Ama bu müzik cinsinin, salt müzik açısından baktığımızda, makamının, ritminin, tavrının, nağmesinin, hançeresinin, çarpmasının vs. ortaya çıkması, bu insanların belli bir estetik seviyeye ulaştıklarını gösteriyor. Bu nasıl bir zaman ya da nasıl bir süreç içinde oluştu, . onu söylemek benim bilgimin üstünde. Bir güzellik yaşanmış olabilir. Bu türküleri ortaya o güzellik çıkartıyor olabilir, duyguların samimîliği, o yaşanmışlık, haykırış belki bütün bunları ortaya çıkardı… Ben bugün büyük bir fark görüyorum, konuşma lisanımız değişti, insan sesinin tınısı bile değişti. Eski zamandaki ağız yapısıyla, hançereyle, kelimelerin artikülasyonuyla büyük bir fark var bugün…

Zaman, hayat değişiyor fakat ihtiyaç baki kalıyor… O türküyü yapmadaki ruhsal, toplumsal ihtiyaç…

Bu ihtiyaç insanın yapısında olan bir şey. Türkü sadece burada yok, bütün dünyada var. Orada blues demişler, biz türkü demişiz, başka yerlerde başka adlar vermişler. Bu ihtiyaç tabii hep olacaktır. Ama o zaman türküleri yapan insanların zekâlarıyla, bugünkü türküleri yapan insanların zekâları arasında büyük bir fark görüyorum ben. Duygu farkı zaten çok açık…

Sebep ne sizce, insanların o zamanlar doğayla içiçe yaşamaları mı?

Çok aptalca buluyorum bugün yapılan müzikleri. Ben pop müziğini de türkü türüne sokuyorum. Burada Türkiye’de yapılan caz müziğini de türkü olarak görüyorum… Bu ülkede yaşayan insanların yaptığı her tür müzik türkü aslında. Sanat müziği dedikleri şey de türkü. Genelde bir harmanın içindeler. Ama çok büyük bir zekâ" seviyesi ve niteliksizlik var.

Peki bu zekâ seviyesi farkının sebebi ne, "protein meselesi" mi?..

(Gülüyor)… Onu bilemem ama, aptal bir toplum haline dönüşmüş durumdayız.

Demircioğlu: insanların paylaşma duyguları azaldı,, Eski dönemlerdeki insanlar daha çok yardımlaşıyorlardı, daha duyarlıydılar, bana .göre. Ben uzunca bir süre Rize’de yaşadım, çocukluğumdan hatırlıyorum..O dayanışma, o duygu yoğunluğu insanları belki daha geniş düşünmeye itiyordu.

Türkiye’de çok az söz çıkıyor… Siz de söze yönetmiyorsunuz. Öte yandan bakıyorsunuz, 17-18. yaşında çocuklar MCM kanalında bir sürü sözler ‘ söylüyorlar, dertlerini anlatıyorlar. Çok yüksek bir seviye değil belki ama, sonuçta söz var…

Oğur: Türkiye’de ne üretiliyor diye kendi kendimize bir soralım bakalım, karşımıza ne çıkıyor? Üretim diye bir şey yok ki. Salt tüketim var, edebiyat da öyle; teknoloji de, tıp da, araba da öyle:.. Bir şey üretmiyoruz. Tekrar var ve tüketim var. Müzik de öyle. Toplumları, insanları etkileyecek söz hiçbir zaman üretilmiyor. Ben sırf kendi adıma konuşayım: Beste falan yapamam ben, mümkün değil öyle bir şey. Hatırlıyorum belki bazı şeyleri, ama bu benim bestem diyemem onlara, onun için beste yapan arkadaşlara şapka çıkarıyorum (gülüyor)..Enstrüman üretiyorum, kendimce yontuyorum, bir şeyler yapıyorum, o da üretim değil, sadece çocukça basit bir heyecanın arkasından gitmekten: başka bir şey değil.

Bu durumu nispeten Türkiye’ye özgü olarak mı görüyorsunuz, yoksa bütün dünyada benzer bir süreç mi yaşanıyor?

Güçler ortada. Üretenle üretmeyenler diye bir ayrım oluşmuş vaziyette. Biz ne üretiyoruz diye kendi kendimize sorduğumuzda; yoğurt falan üretiyoruz, belki kimi yörelerde gizli kalmış özel yiyecekler üretiyoruzdur; belki bazı giysiler üretiyoruzdur… Başka ülkelerde olmayan toprak altı zenginliklerimiz var, titanyum gibi Onlar üretilmiyor, orada öylece duruyor… Ben fazla iyimser değilim; negatif de değilim ama… Gelecek için bir tahminde bulunabilirim: Globalleşme kır alışverişleri, ekonomik alışverişler, ticaretler, silah ticaretleri üzerine düşündüğümüzde, ülkeler arasındaki ilişkiler artık kontrolden çıkmış: Dünyanın sorunu ne ekonomik olacak; ne savaşlarla ilgili, ne siyasetle ilgili, ne de tabiatla ilgili. Dünyanın sorunu insanlığın ahlakında diye düşünüyorum. Giderek cinnet geçirme durumuna doğru gidiliyor. Sorun artık ne ekonomik, ne siyasi, tamamen ahlaki.’ Herkes ; ahlaksız. Büyük bir kirlilik var, denizin, havanın kirliliği gibi. İnsanlarımızın içinde ahlaki problemler giderek büyüyor; Bunun nedeni, ekonomik olabilir, politik olabilir,"o şekilde başlamış olabilir bu ahlaksızlık…

Müziğin sağaltıcı bir rol oynayabilir mi?

Müziğin o kadar gücü olabilir mi? Kirlenmemiş bir müzik çıkarılabilirse ortaya, çok doğal sesler, müzikler üretilebilirse ve bu insanlar arasında bir kontakt sağlayabilirse, bir anlaşma sağlayabilirse olabilir tabi.

Ama müziğin kendisi de kirli diyorsunuz…

İnsanın kendisi ahlaksız olduğu için artık; ben öyle diyorum. Sokakta gördüğünüz her insanda bu bir şekilde vardır: ahlaksızlık unsuru. Satıcısından alıcısına, taksi şoföründen doktoruna, politikacısından cumhurbaşkanına kadar herkeste bu var. Bütün ülkelerde belki var. Pigmesinde bile vardır. Bu olduğu sürece, bir müzik parçasının halini de tahmin edebilirsiniz.

Demircioğlu: Karamsar bir tablo!

Oğur: Karamsar belki âma, negatif değil;

Negatif olmaması nasıl, pozitif yanı ne?

Pozitif olan yanı şu: İnsanlar bebek olarak dünyaya geliyor; süt kokuyorlar, öldükleri, zaman leş, kötü kokuyorlar. Bu arada geçen zaman İçerisinde kötülükler geliyor içimize, sonunda kötü kokuyoruz. Dolayısıyla insan kokarak geziyor, bu süreci biraz azaltabilirsek, bir parça temizliğe yönelirsek; bedensel, ruhsal olarak bu ahlaksızlıktan belki kurtulabiliriz. Size tavsiye ederim, : ahlak üzerine düşünün; Başkasıyla, bir işle varolan ilişkinizi kendi kendinize sorun.

Siz kendinizi nasıl buluyorsunuz?

Bende de ahlaksızlık var. Ama kendimi çok ahlaksız görmüyorum. Yani bu benim egom değil, böyle bir şeyi kanıtlama durumum yok, ama söylüyorum; kendimi çok ahlaksız bulmuyorum. Kirliliklerim, suçlarım olmuştur, ama ahlaksız değilim. En azından böyle bir isteğim var.

Atv’de, "Ali Kırca’yla Ana Haber"e çıktığınızda, konuşmanızın bir yerinde neyzenlerden bir özür dileme ihtiyacı hissettiniz.

Ben neyzenlerden özür dilemedim aslında…

Biz yanlış anladık herhalde…

Yoo, yoo. Neyzenlere bir gönderme vardı. Nefse hakim olma meselesinden söz ederken, ben persona olarak kendim için söylüyorum. Genellemiyorum.

Bu nefs meselesini biraz daha açsak…

İnsanlar ölçüyü kaçırmasın manasında… Örneğin dinliyorsun, bağlamalar, kemanlar vs., böyle aranjmanlarda ölçü kaçmış demektir. Ben şuna inanıyorum, mesele enstrüman değil de, insan… Mesele siyasetin, ekonominin üstünde bir şey. Demin de söyledim, ben ahlak peşindeyim.

Biraz önce müzik düşünürü olduğunuzu söylediniz; felsefeyle ilişkiniz müzikle sınırlı değil galiba. Geçenlerde sizinle yapılan bir röportajda "telvin" kavramından söz ediyorsunuz…

Telvinin tasavvufta bir manası var. Kelime manası renk, renkler demek. Ama bu renkler karakter anlamında. Kırmızı, yeşil ama… Bu yeşilin ya da kırmızının içindeki ton farkı ona karakter veren özellik, o manada renk. Tasavvufi anlam da bununla

i, halden hale geçme, insan olarak sıfırdan yok olmaya kadar halden hale geçme: Her saniyen, yaşadıkların, öğrendiklerin, yaptıkların, karakterin, ilişkilerin; hallerden hallere geçme olayının adı "telvin". Bir gidişat, durağan değil. Bir hedefi var, ama ulaşılmayan bir hedef. Onun da adı var: o da "temkim". Kararlılık demek, karar hali: son. Ondan sonra her şey siliniyor.

O nasıl bir hal?

O hale ulaşamıyorsun hiçbir zaman. Ama hayatın ya da tabiatın gidişatı. Telvin sürecinin hedefi kararlılıktır.

Nasıl bir kararlılık?

Bu çok müzik olabilir, hiç müzik olmayabilir; tamamen hiç olabilir; kişiye göre değişir. Dini anlamda da izah edebilirsiniz bunu, Allah’a doğru olan hareket telvin olabilir, Allah’ın kendisi de kararlılık hali.

Siz bu kavramla ne zaman karşılaştınız? Nasıl benimsediniz?..

Bunu ben hep hissettim, ama isimlendiremedim. Sonra tasavvufta gördüm. Yunus’un insan karakterlerini renklerle anlatan bir şiirinin adı "Telvin"di. Bu şiir bildiğimiz Yunus’un da olmayabilir, biliyorsunuz, birçok Yunus var…

Hayatınızın hangi dönemleriydi?

80′li yıllardı herhalde… Ama oldum olası tasavvufa bir eğilim vardı bende, tabiatla olan ilişkim nedeniyle. Ben de İsmail gibi dağda bayırda büyüdüm. Orada şekillendim, toprakla, ağaçla, kuşla… Çamurla oynadım, bizim oyuncağımız çamurdan yaptığımız şeylerdi.

Enstrümanlarınızı kendiniz yapmanız da biraz bunun devamı gibi mi?

Evet, onun devamı.

Enstrüman yapmak da nefsi aşan bir şey değil mi?…

Sonu çıkmazdır bunun. Ben sonu söyleyeyim: sonumuz toprak. Enstrüman bana hız veriyor. Ben bir alet yapıyorum, üç ay kazanıyorum onunla, üç ay beni acayip dinlendiriyor, meşgul ediyor… Müzikle olan ilişkimde, o varolmayan, yok olan, o çok abstrakt olan ilişkiyi kurması açısından bana çok fayda sağlıyor, çok rahatlatıyor. Bir şeye ulaşmış oluyorum.

O ulaştığınız doyum mu?

Yine nefs sorunu; tatmin, evet. Bir şey tahayyül ediyorsun ama, yok ortada, o sesi veya tınıyı tahayyül ediyorsun, ona ulaşmak için bir şey yapman lazım, enstrüman, adı üstünde araç olarak bu tahayyüle yaklaştırıyor. Nefse hakim olsak, enstrümana ihtiyaç duymayız. Son nokta, hiçliktir, total sessizlik, hareketsizlik… Bu her şeyi üretmiş olmaktır ayrıca, hepsini arkada bırakmak, üretimsizlik hedeftir…

Sembolik bir suskunluk mu?

Her şeyi konuşmuş, söylemiş olmak demektir… Artık konuşacak bir şeyin yoktur, üretmişsindir…

Bir müzisyen İçin suskunluğa ulaşmak ne anlama gelir, nasıl bir noktadır.

Bilinebilen frekanslar içersindeki seslerle ilişkini düşündüğün zaman, sıfır ile 3000 frekansı arasındaki bütün ilişkini bitirdiğin zaman, o noktaya ulaşmış olursun. Sonumuz sessizliktir.

Peki siz kendinizi "müzisyen" olarak görüyor musunuz?

Hayır. Pasaportumda "mesleği müzisyen" diye yazıyor. Ama ben müzisyen değilim. Müzikle ilgiliyim, müzik bana yardımcı oluyor, gitarist hiç değilim veya bir enstrümana… Ben tabiatın bir parçasıyım.

"Müzisyen" neye, kime denir sizce?

Tarifler çeşitli olabilir…

"Ben müzisyen değilim" derken yaptığınız tarife göre…

Bir kere eğitim olması lazım, müzisyenlik bir meslek olarak görülüyorsa, bu işin bir eğitim tarafı var, bu hem senin dışından gelen hem de senin içinden gelen bir süreç… Okullar, hocalar vs. ya da kendi kendini geliştirmek… Bu olmak zorunda, güncel yaşam içinde para kazanmak, evini geçindirmek anlamında… Bunları yapıyorsan, müzikler üretiyorsan, faaliyetin varsa, sen de başkalarını eğitiyorsan…

Bunların hepsi sizde var…

(Gülüyor)… Mesela eğitim yok

Olmaz olur mu, yılların içinden gelen….

Kendi içimden gelen bir eğitim var. Ama ben çok profesyonel anlamda konuşuyorum, bizim aldığımız, müzik eğitiminin "e"si bile değil. Mesela, nota okumak, müziği düşünmek… Hiç ses çıkarmadan okuyup eve gidip piyanonuzla ya da gitarınızla çalabiliyorsanız, bana göre o zaman nota okuyorsunuzdur. Yüksek müzik eğitimi alan arkadaşlar bunu yapıyor. O anlamda bir eğitimden bahsediyorum. Yüksek seviyede müzikleri söylüyorum. Müzisyen size göre veya birçoklarına göre, belki bana göre de, eğitimsiz de olabilir. Saf doğasıyla, duygusuyla hareket eden, sadece kendi içinden gelen ihtiyacına göre hareket eden birisi de müzisyen olabilir.

Biraz önce müzik bana yardım ediyor dediniz. Hayata tahammül etmeye mi, kendinizi ifade etmeye mi, neye yardım ediyor?

Yaşamada kolaylık sağlıyor bana. Bir kere mutlu bir insanım. Beni mutlu ediyor. Ben hiç kimseyle kavgalı değilim. Barışık bir insanım. Bana iç huzuru sağlıyor. Müziğin bana sağladığı en önemli şey. Terapik bir tarafı var. Bunun çok faydasını görüyorum. Müzikle birçok şeyi ifade edebildiğim için böyle bir rahatlama oluyor… Bir dönem sabahları çok kemence çaldım. Uyanıyorsun, daha dinç kalkıyorsun. Kemençede çok enerji gizli…

Uzun süredir perdesiz gitarınızla tanınıyorsunuz, ama şimdi kopuzunuz ön planda görünüyor… Hatta kopuzun hayatınızı değiştirdiğini söylüyordunuz…

Ben çok küçük yaşta da bağlama çaldım. Altı yaşımda başladım. Ama etrafımda onu anlayabileceğim, anlamamı sağlayacak bir olanak, ortam yoktu. Kopuzla ilişkim aradan kırk sene geçtikten sonra, "Eşkıya" filminin müziğini yaparken tesadüfen başladı. Eşkıya 96′da yapıldı. Ondan beş yıl öncesine gidiyor aslında, beş yıl önce o kopuzu gördüm ben bir yerde, beş yıl o adama gittim geldim… Duvarda asılı duruyordu. Önceleri birkaç gün seyrettim, dokundurtmadılar da… Sonra anladılar vaziyeti gide gele, bir gün "al bak" dediler. Baktım, acayip bir simetrisi var, elimizdeki sazlara benzemeyen bir simetrisi var. Ben simetriye çok meraklıyımdır. Gözlerim miyop, astigmattır, o kadar uzakları görmez ama, simetrisiz olan şeyleri çok iyi görürüm. Sazları hiç ölçmeden yaparım. Öyle bir özelliğim var. Çok kabaca çizerim tabii. Ölçmeden yontarım, ama ölçülerim eşit çıkar. O kopuzda da onu gördüm. Sanki kompütürle hesaplanıp ölçülmüş, öyle yapılmış gibiydi. Beni en çok etkileyen yanı o oldu. Sesi de çok etkiledi. Geçmişten gelen bir sesi var. Bağlama gibi görünse de, bağlamaya benzemiyor. Onu insalar bağlamayla karıştırıyor. Kopuzla bağlama arasında tını olarak fark olduğu gibi, yapım olarak da fark var.

Armonik yapısı da sizi çok etkilemiş…

Bir armoni geliyor ki, o işin yansı, çok önemli bir konu. Daha doğrusu terk " edilmiş bir konu.

Serdar Ateşer, geçen sayımızda, türkülerde müthiş bir enerji olduğunu, çeşitli sebeplerle o enerjinin yok olduğunu ve yeniden ortaya çıkarılması gerektiğini söylemişti. Siz ne dersiniz?

Müziğin kendisi zaten bir enerji biçimi. Bir, fizik olarak bir enerjisi var. Frekanslarla ilgili. İki, psikolojik olarak bir enerjisi var.

Her enstrümanda da aynı mı?

Enstrüman tuhaf bir şey. O sadece frekansı üreten, sinyal veren şey. Sesin rengi önemli değil. Frekans renkten muaftır.

Uyandırdığı etki de mi aynı?

Uyandırdığı etki farklıdır. Bütün sesler bir mantık sırasına dizildiğinde ve bir moda, makama oturtulduğunda bir renk ortaya çıkıyor. Bunların bütününün de insanlar üzerinde bir etkisi var. Mesela Uşşak makamının rengi başka, Rast makamının rengi bambaşka. Bu seslerin enerjileri de var. Müziğin de enerjisi var. Türkülerde de var. Türkülerdeki ritimler belli bir zekâ seviyesinin üstündeler. Çünkü dünya ritimlerine baktığımız zaman kolay anlaşılır, 4/4′lük ritimler karşımıza çıkıyor. Bu ekonomiyle, teknolojiyle de ilgili bir şey, ama kolay anlaşılır, aksatmayan ritimleri uygun görüyorlar. Böyle bir manası olabilir. Bizde ise Orta Anadolu’da, Doğu Anadolu’da bunlar olduğu gibi, artı olarak aksayan gruplardan oluşan ritimler var ki, bu yoğun bir enerji biçimi. "Bunun bilgin olanları var, durağan, çok büyük zamanlardan oluşanları var ki, ritim açısından derya bir zenginlik. Bu doğru. Serdar’ın dediği enerji, bu ritmik unsurdan kaynaklanıyor olsa gerek.

Peki niye enerji dışa aksetmiyor?

Onun da çok nedeni var. Bu biraz da dinleyene bağlı. Ben mesela, bir bozlak sesi duyduğum zaman -doğru basılmış bir akortla çalan, söyleyen, fakat bu da anlaşılması güç bir konu ama- bir icracıdan, tavrı veren o bozlak sesini duyduğum zaman yüksek bir enerjiyle doluyorum. Bu kendi algılamam tabii… Enerjinin alınabilmesinde ritmik unsur önemli. Bir müzisyen değil de sıradan bir insan önce ritmi algılıyor. Renkleri, sesleri, notaların birbirleriyle ilişkileri, melodiler, sesler arasındaki mesafeler çok normal algılanmaya başlıyor. İnsanları ilk etkileyen ritim. Bu ritim hissi de insanlara doğru verilirse insanlara enerji nakli olabiliyor. Bizim insanımız 9/8′liğe rahatlıkla alkış tutar, ama çok basit olan 4/4′lüğe eşit alkışlan tutamaz.

Parçaların popüler olmasını da alkış tutulup tutulmaması belirtiyor galiba…

Eller havaya durumu! Bu bence geçici bir şey. Çoğunluğa hitap ritimle oluyor, bu doğru. Ritim demek organizasyon demek. Eğer o çoğunluğu bir şekilde algılayabiliyorsanız, enstrümanlarınıza uygulayabiliyorsanız, çok kocaman bir enerji ortaya çıkıyor.

Demircioğlu: Peki, uzun havalarda ritim yok, ama enerji var?

Oğur: Onlarda iç ritim var. Yüzeysel manada bir ritim yok, ama bir devinim vardır, onun büyük bir zamanı vardır. Enerjisi tabii ki var. Ses önemli. Ses varsa enerji de vardır.

Sizin müzikle dinleyici olarak ilişkiniz nasıl, mesela neler dinliyorsunuz?

Dinleme konusunda sorunluyum çok. Bir müzik parçası ne kadar dürüstçe yapılmışsa, onu duyduğum zaman hissedebiliyorum.

İlginizi çeken, sizde yer eden neler var böyle?

Mesela Bartok keman konçertosu… Veysel, Neşetin bazı sesleri, iki ölçü içinde birkaç makam değiştirebiliyor olabilmesi, bunları dinleyebiliyorum…

Debussy nasıl geliyor size?

Debussy’yi de dinledim, ondan da çok etkilendim. Sadece ufki olması, seslerin ilişkilerinin bugüne kadar anladığımız tonal manada olmayışının verdiği değişiklik etkilemişti beni.

Buralardan kimler, neler?

Sokakta çalan çingeneyi mesela rahatlıkla dinleyebiliyorum. O anda eğri büğrü, doğru yanlış, canlı bir şey üreten kişiyi dinleyebiliyorum. Ama bir pop müziği veya yurttan sesler bilmem ne korosunu| veya sanat müziği diye yapılan gariplikleri dinleyemem. Bazı caz müzisyenlerini, daha emprovizeye yönelik müzikleri, ama zırva şeklinde olmayan emprovizeye yakın müzikleri dinliyorum. Çeşitli dönemlerde müziğinden etkilendiğim, hayatımda etkilendiğim kişiler var. Mesela, Miles Davis beni etkilemişti. Bir dönem John McLaughlin gitar nedeniyle, yüzeysel olarak etkilemişti. Klasik gitar konusunda bazı etkilendiğim kişiler olmuştu, onlardan biri de çalma konusunda John WiIliams… Türkiye’deki müziklerde Tamburi Cemil Bey etkilemişti. Bağlama konusunda, doğrusunu söylemek gerekirse, etkilendiğim pek kimse olmadı. Bağlama bakire duruyor. Onun daha çok işi var. Ama kim iyi çalıyor, kim beceriyor bu işi, anlayabiliyorum. Ses konusunda Münir Nurettin’in Fransa’ya gitmeden önceki dönemlerine ait söylediği şeyler, Hafız Burhan, hafız sesleri… Gazel, yani emprovize şeklinde sesi kullanma biçiminden makam açısından çok şey öğreniyoruz. Caz gibi geliyor bana.

Nusrat Fateh’i nasıl buluyorsunuz?

Ben çok az dinledim onu. Dinlediğim kadarıyla bir sürü yanlış ses duydum. Bizde bir-iki gazelhan var ki, mukayese bile edilmez. Eteğine bile değemez Nusrat. Gazelhanların yaptıktan müziği değil de, ses renklerini, kullanma biçimlerini ve akortlu hallerini takdir ediyorum. Bir daha olabilecek bir şey herhalde. Mesela Hafız Burhan’ın rengi öyle. Hafız Kemal var 1900 başlarından. Ama Türkiye’deki bu gazel kültürü, ses kullanma biçimi pek yaygın olmadan yok olduğu için ve de müzik biçiminin makamsal olması nedeniyle, Batı kültürüyle, müziğiyle zor bağdaştığı için pek yayılma imkânı olamadı. Ama insan sesi Batı’da başka türlü, Doğu’da başka türlü algılanıyor. Batı bas sesleri uygun sesleri uygun görüyor, Doğu ise tiz sesleri. Evet, bu kadar büyük fark var. Batıyla Doğunun hiçbir zaman fizik olarak birleşmeyeceği gibi, anlaşması da, müzikte birleşmesi de mümkün değil.

Bülent Ortaçgil’le beraberliğinizin bu kadar zamandır sürmesinin nedeni ne?

0, çeşitli evreler halinde: ilk evresi, aileler, babalar tanışıyor. Ben uzun zaman Elazığ’daydım. Ortaokul döneminde yazları İstanbul’a gelirdim. Bülent benim çocukluğumu bilir yani. Ben, gitar ve onunla ilgili müzikleri Bülent’lerde gördüm. Gitarı onlar vasıtasıyla tanıdım. Bülent’in müziği başlangıçta tabii yabancı kökenli biçimdeydi. Sonra kendi müziğine dönme biçiminde şekillendi. Esas müzikal beraberliğimiz 80 yılında başladı. 0 gün bugündür devam ediyor.

Anlayış olarak, müzikal olarak uyuşmanızdan ötürü herhalde…

Bülent çok iyi bir gitarcıdır aslında. Çok iyi bir şarkı yazandır. Türkiye’de kendine eşlik eden en iyi gitarcı diyebilirim. Gitar konusunda ondan çok şey öğrendim başlangıçta. Biraz okul gibi oldu. Onun müzik kurgusu, zekâsı, seviyesi hep etkilemişti beni. Söz – müzik ilişkisi veya melodi mantığı kayda değerdi, çok üst seviyedeydi. Armonisi çok güzeldi. Onun gitarı orkestra gibidir. Akortlarında bası da, orta sesleri de duyarsın… Müzik kurgulamayı Bülent’ten öğrendim. Ne okullardan, ne kendi geçmişimden… Belki folklorun etkisi olmuştur, o ayrı. Bülent’le bunu çala çala geliştirdim. Sonra ben gitar açısından daha ileri seviyede olmaya başladım. Bu sefer benim çaldığım gitar sesleri, Türk müziği seslerini de içinde almaya başladı. Bülent’in ise halk müziğiyle, Türk müziğiyle hiç ilişkisi yoktu. Dinlemezdi bile. Bir müddet sonra iş tersine dönmeye başladı. Benden duyduğu sesleri almaya başladı. Öyle bir alışveriş oldu aramızda. Şimdi biz Bülent’le çaldığımız zaman, Bülent bana şu akor, bu akor demez. Oturur çalmaya başlar. Ben de çalmaya başlarım. Bir şeyler ortaya çıkar. Kayıtlanınız da öyledir. Partisyonlarım filan yoktur. Girerim bir seferde çalarım. En uzun beraberliğim Bülent’le olmasına rağmen, her çaldığımızda başka bir şey çalıyorum. Yoksa beraberlik devam edemez.

Ortaçgil’in sözlerini nasıl buluyorsunuz?

Bülent’in sözlerini çok seviyorum. Gönül ister ki Bülent sözlerini, bir kitapta toplasın. Müziksiz olarak, sadece okunarak anlaşılsın. Tam şiir anlamında değil, ama anlaşılma anlamında diyorum. O sözler insanların gözlerinin önünde şöyle birkaç saniye, okuma süresince dursun. Çünkü o sözlere biraz dikkat etse okuyan çok derin şeyler görebilir. Müzikle o derinliğe ulaşılamıyor. Bence Bülent’in sözü, müziğinden çok daha yukarıda. Müzik onu daha aşağıya çekiyor bana sorarsanız. Müziğine katılan her şey, her aranjman unsuru sözlerini biraz daha eritiyor, anlaşılmamasını sağlıyor. O yüzden Bülent’in sözleri üstüne insanlar biraz düşünmeli, ne diyor bu adam diye. Bülent’in büyük bir enerjisi ve inancı var. Israrla ben bunu söyleyeceğim diyor, insanların kafasına vura vura, soka soka… Oyuna devam! Diyeceğim, çeşitli renklerde olmak telvine geliyor. İsmail’le olan beraberliğimiz de telvinde bir bölge. Bundan sonra İsmail kendi albümünü yapacak. Ben biraz caz müziğiyle uğraşmak istiyorum. Öyle bir ihtiyacım var. Birkaç yıldır biraz beni hayli sarsan biçimde.

Nasıl bir ihtiyaç bu?

Şöyle: Bir triom var. O trio ile abstrakt, o anda üretilen, hiçbir ön çalışması olmayan müzik yapıyorum. Ama zırvalama biçimde de değil, mantık içinde. Birisinin bir müzik sesini çıkardıktan sonra öbürünün de onu algılayarak, ona katkıda bulunarak, o anda kurgusunu yaparak saniyeler içinde oluşan bir müziği, motifi hareketlendirmek. 0 temanın üzerinde emprovizeler yapmak… Sen de bilmiyorsun, o anda kendi bilinmeyenini çalıyorsun. Bir resim çiziyorsun, bir hava çıkıyor, kendi dışına çıkıyorsun. Hem kendini yeniliyorsun veya çalamıyorsan kötülüyorsun, eskitiyorsun… İşte böyle bir müzik. Kullanılan enstrümanlar bas, davul ve benim biri perdeli, diğeri perdesiz olan iki saplı gitarım. Yeni bir müzik peşindeyim sistem ve aralıklar olarak. Belki armoni bir olduğu için onunla bir şey yapamayız, ama icra biçimi olarak yeni bir müzik. İnsanların algılaması ve duyum açısından da yeni bir biçimin peşindeyim. O yüzden sarsılıyorum biraz. Bir de insanların önünde bir şey yokken hani bir ressamın kafasında bir şey yokken resme başladığı gibi müziğe başlamak bana daha enteresan geliyor.

"Eşkıya" ile ünlendiniz. Pek çok programa çağrıldınız. 0 zamana kadar pek çok şey yapsanız da, insanlar sizi "Eşkıya" ile tanıdı. O dönemde bir tür haksızlık duygusu yaşadığınız oldu?

Hiçbir zaman böyle bir şey hissetmedim. Benim için değişen bir şey olmadı. Arkadaşlarım, yakın çevrem görüyorlar zaten. "Eşkıya" filmi benim için tamamen tesadüf bir şey. Olmayabilirdi de. Olması da benim içimde bir şey değiştirmedi. Benim dışımda bir şeyler değişmiş olabilir. Bazı insanlar çok . paralar kazandılar. Onlara yaramış olabilir.

Siz kazanamadınız mı?

Bu işten en az parayı ben kazandım. Ama, ben de kazandım. Benim standardım, ölçülerim içerisinde çok büyük bir para.

"Eşkıya" filmiyle ilgili olarak "Atv Ana habere çıktığınızda filan, kullanıldığınızı düşündünüz mü?

Klip konusunda kullanıldığımı düşündüm. Abuk subuk görüntüler vardı. Atv konusunda ise, ilk önce reddetmiştim. Sonra zaman aralıkları ile tekrar tekrar ısrar ettiler. Yetkili kişiler ve arkadaşlarım o programın 25 milyon tarafından izlendiğini söyleyerek bir biçimde ikna ettiler beni. Zaten iki-üç dakika bir şeydi. Çıktım, bir şey de diyemedim. İki satır bir şeyler söyledim. Televizyon bana çok ilkel geliyor. Orada yaşanan şeyler, tekniği, simetrisi, çaycısından ışıkçısına kadar her şeyi çok ilkel bir kurum olarak geliyor. Televizyona inanmıyorum. Türkiye’deki haline de inanmıyorum. Çocukların gelişme sürecindeki psikolojilerini etkileyen zararlı bir kurum olarak görüyorum.

"Eşkıya" film olarak nasıl buldunuz?

Ben filmci değilim. Filmcilik açısından bakıldığında herhalde çok fazla sorun vardır.

Müziği her şey bittikten sonra mı yaptınız?

Aslında filmin müziği başkasına verilmiş. O vazgeçtiği için beni buldular. Çekimler bitmişti. Beni buldular. Kazancı Bedih’in film içinde de olan sahnesindeki müzik ile Uğur Yücel’in söylediği şarkı dışında müzik yoktu. Diğerlerini ben yaptım.

Filmin "sinema" tarafı bir yana, anlattığı öyküyü nasıl buldunuz?

Öyküden bir şey almadım. Filmin konusundan ziyade orada gördüğüm bir-iki renk, kişi, hareket, lastik ayakkabı, su, bir lehçe; böyle şeyler beni etkilemişti. O da benim sadece kendi geçmişimle ilgili bulduğum bağlantılardan kaynaklanan noktalar. Bunlar beni yönlendirdi. Filmle özel bir ilişkim yok. Eşkıya kavramı bambaşka bir ,., şey. Orada anlatılanla alakası yok. Film bence Amerikan action-movie’lerinin küçük bir kopyası gibi bir şey. Eşkıya kavramına çok az değinmişler. Eski bir eşkıya fotoğrafı vardı, tek gerçek oydu. Ben eşkıya tanıdım. Öyle değildi.

Nerede tanıdınız?

Ben çok küçükken, babam Elazığ’da doktorluk yaparken baltayla kafası uçurulmuş bir adam getirdiler. Onu getirenin bir tarafında kafası kopmuş adam, diğer tarafında bir çuval para var. Getiren de bir eşkıya. Babama "ya bu adamı dirilt ya da seni öldürürüm" diyor.,

Babanız ne yaptı?

Adamı dövdü. Parayı da attı. Ölmüş adamı dirilt diye getirmişler. Farkında değiller getirenler, heyecanlılar. Babam onlara bir şok etkisi yaptı, çok kızdı, bağırdı çağırdı ve dövdü onları. O parayı alsaydı, çok zengin olabilirdik.

Hayatınızda iz bırakan bir film oldu mu?

Siz filme inanıyor musunuz? Ben inanmıyorum. Ama ilgimi çeken öyküler var. Hitchcock’un "Kuşlar"dı beni etkilemişti. Korkmuştum. O korku hiç aklımdan çıkmaz.

Kitap da var mı böyle?

Şimdi aklıma gelmiyor ama Harput’la ilgili dört ciltlik "Harput Ahengini defalarca okumuşumdur. Nietzsche’nin "Böyle Buyurdu Zerdüşfünden de etkilenmiştim. Fim konusuna geri dönersek, ben filme inanmıyorum ama filmin içinde birçok sanatın olduğunu görebiliyorum. Fakat gerçekte var olmaması beni düşündürüyor. Vizyon faslı araya mesafe koymama neden oluyor. İnsanların bir yere tıkılıp filmin karşısına geçmeleri de ayrı konu… Filmi seyrederken karşılarına geçip bir bakabilsek keşke*..

Albümünüzü alanlar konusunda bir fikriniz var mı? Sanki kendi kuşağınıza hitap ediyormuş gibi…

Şöyle bir hedef, küçük bir miktarda da olsa, kafamdan geçmişti: Kaset almayan bir orta tabaka var. Yaşlı bir tabaka da var. Benim ulaşmak istediğim hedeflerden biri oydu. Bazıları belki çocukluk günlerini hatırlayabilir, bazıları değişik bulabilir… Bazıları da arabesk bulmuştur… (Gülüyor)

Hiç söz yazmamayı mı düşünüyorsunuz?

Küçük küçük karaladığım sözlerim var benim de. Bazen konuşma lisanının dışında sözler de edebiliyorum kendimce. Ama benim sorunum henüz müzikle. Sözü müziklemek olarak zaman zaman, "gül alırlar gül satarlar / çarşı pazar güldür gürü bestelemek istiyorum. Kafamın içinde o kadar çok armoni, dinlediğim müzikler var ki, aşure gibi, çorba gibi. O kadar çok ihtimal var ki ürettiğimi sandığım şeyde. Stravirfski’nin obua partisi bugün karşına "güldür gür olarak çıkabilir.

Aşure güzel bir şey…

(Gülerek)… Aşure güzeldir tabii. Hele içinde nar tanesi, ekşi nar olursa…

Aşure gibi bir müzik de kötü olmaz herhalde…

Adamların senfonisine bakıyorsun, ana temasıyla bir halk şarkısından alınmış ya da eski bir ozandan. Onu alıp dantel gibi işliyorlar. Aslında çok ileri müzisyenler bile beste yapmıyorlar, dantel yapıyorlar/iplik var ortada, güzel bir dantel işliyorlar. O yüzden beste konusunda çok titizim. Bugüne kadar olmamış bir sistem belki yaratılabilir. Gönül bunu istiyor…

Müziğe ilk başladığınız yıllarda çok tela kişiye eşlik ettiniz, bunlara mecbur kalmasaydım şu anda başka noktadaydım ya da bu albüm yıllar önce çıkabilirdi dediğiniz oldu mu?

Zaman zaman oldu, ama ben onu kendi içimde çözdüm. Kendi kendime kızdığım zaman böbürlenip, "ulan sizin yaptığınız besteleri ben havalara çaldım gitti" diyorum. Ama, dediğim gibi, en niteliksiz bir müzik içerisinde bile kendimce bir şey yapmaya çalışıyorum. O müzik parçasından bir şey öğrenmeye çalışıyorum. Her şey bana bir şey öğrettiği için bir kaybım olduğunu sanmıyorum. Zaman ise bir kayıp değildir. Zaman kaybolmaz. Zamandan insan muaftır ayrıca. İnsanın zamanı kaybolamayacak kadar küçük bir şey. Bunun haricinde zaman tekrar edilen bir şey. Zaman kaybolmaz, insan kaybolur.

Söyleşi : Siren İDEMEN – Ulaş ÖZDEMİR / Roll Dergisi ©