Bir adam Resulullah‘ın yanına yaklaştı. Korkudan, heyecandan titriyordu.

Resulullah da gördü adamın bu halini ve dönüp seslendi: ” Titremene lüzum yok, ben kral değilim “

Ve ardından dedi ki; ” Kureyşli kuru et yiyen bir kadının oğluyum ben.”
Bu hadisi her okuyuşumda sarsılırım.

Düşünün…

Mekke’yi fetheden kuvvetlerin başındaki kişinin ve Peygamber’in önünde titremez de insan, kimin önünde titrer? “

İktidarı olağanüstüleştirme ” insanlık tarihi kadar eski bir hikâyedir çünkü..

Hatta geçmek bilmeyen bir hastalıktır.

Güçlülerin, militerlerin, kendine soy sop iktidarı ve havası yaratanların, en sıradan makamların sahiplerinin önünde korkar, ezilir, büzülür, titrer insan..

Ya bugün?

Popüler şöhret denen şeyden bir parça nasiplenmiş kişilerin bile yanına yanaştığında titremeye kapılıp ağzını açamayanları görürsünüz.

Nedir Peygamber’i böyle davranmaya, böyle söylemeye iten?

İlk akla gelen hep tevazu kavramı olur bu durumlarda.

Tevazu deyip geçmek doğru olur mu?

Hayır! Yanlış olur.

Hele tevazuyu alçakgönüllülük veya kendini küçültme olarak ele alıyorsanız, bu iyice yanlış olur.

Çünkü ” Titremene lüzum yok, ben kral değilim ” diyen Hz.Muhammed, unutulmamalıdır ki, Adem Aleyhisselam’dan beri Peygamber olduğunu, yani ” fark “ını hep dile getirmiştir.

Burada vurgulanan şey…

İsmet Özel’in sözleriyle ” kralın ve krallığın çarpıklığıdır .” (40 Hadis, İsmet Özel. 2005, Şule Yayınları.)

Daha doğrusu, âlemde ” kral olma “nın; saltanat kurup, saltanat sürmenin çarpıklığı dır burada altı çizilen, hiç kuşku yok!

” Kureyşli kuru et yiyen bir kadının oğluyum ben ” sözüne gelince…

Nasıl da ürperticidir!

Elbette bu meselelerin acemisi ve ilahiyatçılara hem saygı duyup hem de kibirlerinden ürken biri olarak altından kalkamayacağım kadar ileri gitmek istemem.

Ama Peygamber’in bu sözünde tatlı bir dalga geçmeyle, derin bir “hakikat”in bir arada bulunuşunun beni çok etkilediğini söylemeliyim.

Belli ki, yanında tir tir titreyen adama şunu hissettirmek istemiştir.

Demek istemiştir ki…

Peygamberim, farkım bu..

Başka farkım yok.

Sen ve ben insanız.

Beni sana üstün kılacak, ne soy sop, ne kavim ne de bir iktidar bağı olamaz.

Bu konuyu neden açtım, neden bu hadisi köşeme taşıdım?

Anlatayım..

Kutlu Doğum Haftası’ndayız.

Fakat malum merkez medyanın şu köşelerinde her konuda yazarız, atarız tutarız da, bu konulardan köşe bucak kaçarız!

Ben bu tavrı hiç anlamam, anlayamıyorum.

Çağın bütün frekanslarına, bütün sorunlarına, bütün tatlarına açık biriyim.

Ama aynı zamanda bu coğrafyanın, bu tarihin, bu manevi iklimin insanıyım.

Yazım, sözüm, fikrim ve duygularım nasıl o iklimden ve o iklimin meselelerinden uzak durabilir ki!

İstedim ki, Kutlu Doğum Haftası vesilesiyle okurlarıma Peygamber’in (pek öne çıkmamış) bir sözünü hatırlatayım.

Belki bu noktadan başlayarak..

İslam ve ırkçılık; İslam ve hiyerarşi; İslam ve iktidar; İslam ve eşitlik konularını bir daha düşünme şevki doğar içimizde!

Haşmet Babaoğlu – Sabah Gazetesi
22 Nisan ’009, Çarşamba

Gösterimdeki ‘Vali’de izlediğimiz hüzünlü rollerin adamı Uğur Polat, ‘Hüzünlü karakterler benim seçimim değil. Gelen teklifler üç aşağı beş yukarı birbirine benziyor. Ben çok matrak bir adamımdır aslında. Benden ne istenirse onu vermeye programlanmış bir aktörüm sonuçta’ diyor

Uğur Polat ünlü olduğunu unuttu! Korktum… İtiraf ediyorum… Oyunculuğa adanmış 30 senenin tutkusu ve derinliği altında kalmaktan…

Söyleşi yerine ulaşmak için çıkmam gereken merdivenlerden mi yoksa heyecandan mı bu kadar hızlı atıyor kalbim henüz çözememişken zili çaldım… Elimi uzattım “Ömür” dedim… Elini uzattı “Uğur” dedi. Çarpıntım geçti. Ama yine karar veremedim, ‘mütevazı’lığından mı ‘sahici’liğinden mi? Karar sizin…

İçinde yer aldığınız projeleri seçerken çok özenli davranıyorsunuz. ‘Vali’ filminde yer alma sebebiniz neydi?

Film ele aldığı hikâye itibarıyla beni çok ilgilendiriyordu. Bu ülkenin toprakları altında bir sürü maden var ve biz onlara sahip olmalıyız. Nasıl ki Irak halkı kendi topraklarının altında olan petrolün doğal sahibiyse, biz de öyleyiz. Buna ne Amerika ne de başka emperyalist güçler karışabilir. Filmin bunu savunan bir hikâyesi var.

Bir de yapımcı Ata beyle (Türkoğlu) daha önce çalıştık. Yönetmeni benim arkadaşım, Çağatay (Tosun), onunla daha önce çalışmıştık. Kasttaki hemen herkes arkadaşımdı. Böyle bir ekibin olması da etkili oldu.

Filmde Vali Faruk Yazıcı ve sizin oynadığınız Ömer’in çok tartışılan nükleer enerji kullanımını destekleyen replikleri dikkat çekiyor. Sizin görüşünüz nedir bu konuda?

Nükleer enerjiyi kuracak, işletecek teknolojinin kurulmasına izin verilmiyor Türkiye’de. Çünkü biliniyor ki, çok zengin bor ve uranyum yatakları var. Nükleer enerjiye ve termik santrallara ben de karşıyım ama bu fosil enerji de bir gün tükenecek.

‘Vali’ filmindeki Ömer’in sonu ‘Bir Erkeğin Anatomisi’ndeki Taner’in sonunu hatırlatıyor. İki filmde de İsmet İnönü’nün “Namuslular da namussuzlar kadar cesur olduğunda…” sözü var. İki karakteri karşılaştırsanız…

‘Bir Erkeğin Anatomisi’ndeki kahramanın çok zaafları var. Bir seçim yapıyor ve o seçim onun sonu oluyor. Ömer ise, zaten seçimini yapmış bir kahraman. Bu yolda ilerliyor, yurdunu seviyor, işini çok seviyor, proje geliştiriyor. Ama ikisi de yok ediliyor.

Sizi dizilerde de takip ediyoruz. Kimilerinin küçümsediği dizi oyunculuğuyla ilgili bir vicdan muhasebesi yapıyor musunuz kendinizle?

Aksine hiç küçümsememek lazım orada yapılan işleri. Oyunculuğu sinemada, tiyatroda, TV’de yapabilirim. Nasıl sinemaya sorumlulukla yaklaşıyorsam, orada da aynı disiplini, sorumluluğu sergilemek zorundayım; çünkü bu benim mesleğim, mesleğim de benim onurum, gururum.

Neden hep hüzünlü biri olduğunuzu düşünüyor izleyici?

O hüzün meselesi, benim seçimim değil açık söyleyeyim. Bana gelen tekliflerin içinden seçtiğim karakterler üç aşağı beş yukarı birbirine benziyor. Böyle denk geliyor. Açıkçası yönetmenlerin de işine geliyor. Bir de benim oynadığım filmlerin çoğu düşük bütçeli bağımsız yapımlar. Böyle olunca da belki benzer insanların hikâyeleri anlatılıyor.

Bu hüzünlü adam etiketi güldürüyor mu sizi aynaya baktığınızda?

(Gülüyor.) Ben çok matrak bir adamımdır aslında, gerçekten çok matrak. Benden ne istenirse onu vermeye programlanmış bir aktörüm sonuçta. Tabii ki içimde hüzün, romantizm, duygusallık yanı sıra matrağı da barındırıyorum.

‘Ben Ruhi Bey. Nasılım?’ tam yedi yıl sürdü. Bir oyunu bu kadar uzun oynamak nasıl bir his?

Benim için tiyatro ‘prova sürecinde yapılan iş’tir. Tiyatro dediğimiz kısım prova ve prömiyer. Ondan sonrası seyirci için tiyatro olarak devam ediyor, ama oyuncu için farklı bir sürece bürünüyor. 400 oyun, yedi yıla yayılan bir süreç. Her gün aynı şeyi yapmak, aynı ses tonuyla, aynı vurguyla, aynı yerde susup, aynı yerde nefes alıp vererek 1.5 saat boyunca 400 kere yapmak çok zevkli bir iş değil oyuncu için, açık söylüyorum. Ama Edip Cansever öyle bir şiir yazmış ki, metaforlarla dolu. Bir 400 oyun daha devam etseydi, çok farklı bir yere varırdı. Her oynadığımda yeni bir şey keşfettim.

“Derdi olan filmlerde oynamak isterim” diyorsunuz. Bunu içinizdeki muhalif mi söylüyor.

Evet, elbette. Her sanatçının olması gerektiği kadar muhalifim. Politik bir süreçten geçtim. Ankara’daydım, 77’den 12 Eylül’e. Elimden geldiğince, inandığım için, o çabanın içinde oldum. İstanbul’da Gazetecilik Yüksek Okulu’nda okurken Ankara’da oyunlarda oynuyordum. Sonra ailecek İstanbul’a geldik. Grevlere giderek, sendikaların gösterilerine katılarak, bağlı bulunduğumuz örgütler içinde tiyatro yaparak gelişen başlayan bir süreçti. O yıllar çok belirleyici oldu hayatımda. Benim bugünkü seçimimi dahi o yıllar etkiliyor. Acılı bir süreçti, çok arkadaşımı kaybettim. Çok arkadaşımı. Evet kaybettim. Çok yakın arkadaşlarımı kaybettim.

Geriye dönüp o yıllara baktığınızda, neler değişti bu ülkede?

Bir kuşak gitti, yok oldu. Yeni bir kuşak geliyor. Amaç o yeni kuşağı elde edebilmek. Kendi tarafımıza çekebilmek. Sanata topluma insan haklarına duyarlı, gerçekten bu ülkenin ve dünyanın sıkıntılarını dert eden, bana dokunmayan yılan bin yaşasından uzak insanların tarafı.

O kayıp şey geldi geçti. Hemen Özal’ın, 12 Eylül’ün sonrasında, apolitize edilen, okumayan, düşünmeyen, üretmeyen, sadece tüketen. Onlardan kurtulduk çok şükür. Şimdi üreten, dert eden bir nesil geliyor. Üzerimize düşen görevler var. Onlara yalan söylememeliyiz.

Gençler için bu umutlu düşünceleriniz, üniversitede hocalık yapmış olmanızdan mı?

Onun da çok büyük etkisi var. Şimdi öğrencilerimden biriyle de aynı oyunda oynuyorum. Çok yetenekli, çok akıllı, geleceği çok parlak bir oyuncu kardeşim Tuğrul Türek.

Atatürk’ü müziğe döken adam

Goran Bregoviç, geçen hafta “Mustafa” filminin müziklerinin stüdyo kayıtları için İstanbul’daydı.

İşte onunla aynı stüdyoda geçen 4 günden notlar

Geçen yıl sonu, nicedir hayalini kurduğum zorlu işe kalkışmaya karar verdim:

Sinemada gösterilecek bir Atatürk belgeseli için kolları sıvadım.

Filmi, Atatürk’ü 70. yıldönümünde anacağımız bu 10 Kasım’a yetiştirmek için çok yoğun bir çalışmaya giriştik.

Geçen bir yıllık uğraşımızın ayrıntıları bu sayfaya sığmaz; (ilgilenenler "www.mustafa.com.tr"den  bilgilenebilirler) burada sadece, geçen haftaki son aşamasından, yani filmin müziğinin hazırlanmasından bahsedeceğim.

Türkiye’de bu işi ustalıkla yapabilecek çok sayıda değerli müzisyen olmasına rağmen, biraz hayranlıktan, biraz da bu filmin müziğinde Atatürk’ü biçimlendiren Rumeli rüzgarlarının hissedilmesini istediğimden Goran Bregoviç’te karar kıldım.

Böyle bir seçim, Atatürk’ün Türk müziğini uluslararası boyuta taşıma idealine uygun düşeceği gibi, onun isminin biraz daha geniş bir coğrafyada duyulmasına da hizmet edebilirdi.

Konuyu önce Bregoviç’in Türkiye’deki menajeri Mustafa Oğuz’a açtım.

Projeyi çok beğendi. Heyecanla Goran’ı aradı; ilk oluru aldı.

Tesadüf Goran da Bursa konseri için Türkiye’ye geliyordu.

Nisan başı İstanbul’da buluştuk.

Ben anlatmadan projeyi kabullenmişti. Ona Lord Kinross’un “Atatürk” biyografisini verdim. Aklımdaki filmi anlattım.

Bir ara “Tito için bir şey bestelesem, nasıl birşey yazardım acaba” dedi. Sonra yeni hazırlamakta olduğu “3 Harf” adlı albümünden söz etti. 3 dinin harflerini barış notalarında birleştirecekti.

Bunca faaliyet içinde Atatürk projesinde olmaktan büyük heyecan duyduğunu söyledi.

10 dakika içinde el sıkıştık.

O günlerde duyulmasını pek istemediğim haberi ertesi günkü gazetelerde okudum:

Goran Bursa konserinden önceki basın toplantısında “Atatürk belgeselinin müziklerini yapacağını” açıklamıştı.

Belgrad buluşması

İkinci randevu Mayıs’ta Belgrad’daydı.

Verdiği adres, Belgrad’ın en güzide semtinde, bahçe içinde bir villaydı.

Filmin grafik animasyonlarını hazırlayan Uğur Erbaş’la beni, bahçeye bakan büyük salonda karşıladı. Salonda büyük bir masa ve birkaç koltuk dışında eşya yoktu.

Tabii bir de bütün evi gümbürdeten bir müzik sistemi…

Yan odalarda kurulu stüdyolardan üflemeli çalgıların sesleri işitiliyordu.

Bizden sonra da birer ikişer müzisyenler gelmeye başladı. “Hıdırellez ya… Kurban kesmekten geliyorlar” diye açıkladı Goran…

Hemen çalışmaya başladık. “Atatürk’ün sevdiği şarkılar”ı dinledi. Şarkılardaki Rumeli tınılarını sevdi. Sonra CD’den marşları çaldı. Onları nasıl kullanabileceğini düşündü.

Atatürk’ün müzik zevkiyle ilgili ne varsa kendisine yollamamızı istedi.

Öğleyin arka bahçeden nane toplayıp naneli çay ikram etti, yine bahçe ürünü marullardan elleriyle salata yapıp yemeğe buyur etti.

Yemekte, çok sevdiği bu stüdyoya nadiren uğrayabilmesinden yakındı.

Uçakta yapılan besteler

Neden nadiren uğradığını anlamak için Goran’ın konser programına bakmak yeterli:

Bu haftadan örnek vereyim:

12 Eylül’de Polonya Katowice konseri vardı.

13’ünde bir stadyum konseri için Swarzedz’e geçti.

15’inde Milano’da olacak.

16’sında Torino’da…

18’inde Fransa caz festivalinde…

19-21 arası Romanya’da…

23 Eylül’den 8 Ekim’e kadar Rusya turnesinde…    

Ve 10 Ekim’de İzmir’de…

3 çocuklu bir aile babası için ağır program, değil mi?

Çocuklarını pek görebildiğini sanmıyorum, peki bu program telaşında bizim film müziklerini nasıl yapacaktı?

“Tabii ki uçakta…” dedi cevaben…

Lap top bilgisayarını önüne çekecek, kulaklığını takacak ve filmi izleyip aklına gelen ezgileri piyano tuşlar gibi bilgisayara tuşlayacaktı.

İlk beste, ilk heyecan

Ardından, gerçekten keyifli bir serüven başladı.

Biz metni yazdıkça, montajı tamamladıkça ona yolluyorduk. İnternet’te şarkılar, görüntüler, besteler uçuşuyordu.

Arada görüntülü telefon servisi aracılığıyla konuşuyorduk. Dünyanın neresinde olduğunu bile bilmiyordum artık…

Durmadan sorular soruyor, aklına düşen melodileri mırıldanıyordu.

Sonra onlardan ilk örnekleri yollamaya başladı.

Halen sinemalarda gösterilmekte olan fragman için bestelediği müziği yolladığında bütün büro heyecan içindeydik.

Ne yalan söylemeli ilk duyduğumuzda şaşkınlık geçirdik:

Alışkın olmadığımız çalgılar ve ezgiler vardı. Kemanın iniltilerini, bir akordeon takip ediyordu.

Zamanla alıştık ve giderek hayran kaldık.

Sonra yenileri geldi.

O besteleyip Belgrad’daki ekibine yolluyor, ekip düzenlemelerini yapıp kaydediyor, yine İnternet veya scape aracılığıyla ona dinletiyordu.

O da bu ham kayıtları bize yolluyor, fikir soruyordu.

Kötü haber

Tam işler yolunda giderken birden kötü haber geldi.

Vişne ağacından düşmüş ve omurgasını kırmıştı.

Uzun süre çalışamayacağa benziyordu. Ama hiç öyle olmadı. İki hafta sonra korse takmış, yine ayaklanmıştı.     

Ağustos’ta İstanbul konserine geldiğinde buluştuk yeniden…

 “Daha önce kayak yaparken 400 metreden düştüm hiçbir şey olmadı da 4 metrelik vişne ağacından düşmek beni yatağa serdi” dedi.

Ama iyiydi.

Aynı arabada konserine giderken büyük bir tevazu ile “Konserde dinleyeceğin eserlerden beğendiğin bölümler olursa söyle, filmde o tarzı kullanalım” dedi.

Beğendiğim bölümler mi?

Onu daha önce birkaç kez Açık Hava’da ODTÜ’de izlemiş, her defasında çaldıklarından büyük bir coşkuya kapılmıştım.

Bazen dansa bazen hüzne çağıran müziği kadar, kemanlar, klarnetler, tulumlar, davullar, gitarlar, akordeonlarla bir cümbüş havası yaratan orkestrası ve onların arkasında gürüldeyen 40 kişilik erkekler korosuyla da harikaydı.

Sahne arkasındaki rahatlığını görmek, konsere 10 dakika kaldığı halde kuliste belgeselin müzikleriyle uğraştığına tanık olmak ise ayrıca şaşırtıcıydı.

Stüdyoda 4 gün

Nihayet geçen hafta sıra, hazırladığı müsveddeleri canlı enstrümanlarla kaydetmeye geldi.

İstanbul’da 4 gün boyunca Ozan Doğulu’nun stüdyosuna kapandık.

O gelmeden önce, çalacak bütün müzisyenler sıraya konmuştu:

İlk gün yaylılar, sonra üflemeliler, ardından vurmalılar…

Bu sırayla önden kemanlar, viyolonseller, çellolar geldi, ardından klarnetler, neyler, sonra davullar, tefler, bendirler… derken kanunlar, bağlamalar…

Çıplak hallerini dinlediğimiz o Balkan ezgileri, Türk sazları ile birden yerelleşmeye başladı.

Müzisyenlerin çoğu Batı tarzıyla nota basarken Goran ısrarla “Türk gibi çalın, Mozart gibi değil” diyordu.

Bağlamayı “çakmalı” istedi. Klarneti “Burk biraz, ez…” dedi. Kemanı titreterek, davulu tokatlatarak, kanunu şakıtarak ve hepsinden inanılmaz bir zenginlik yaratarak çıktı stüdyodan…

Son geceyarısı, kapıda ayrılırken “Rock starı olduğum yıllardan beri 4 gün stüdyoda kapanmamıştım” dedi.

Ama memnun olduğu belliydi.

“10 yıldır Türkiye’ye geliyorum” dedi:

“Dünyanın her yerinde stüdyo çalışması yaptım. Buradaki kadar iyi müzisyeni başka hiçbir yerde görmedim. Nasıl aynı malzemeyi kullandığımız halde sizinki kadar iyi yemek yapamıyorsak, aynı enstrümanlarla bu müziği de sizin gibi yapamıyoruz.”

Sırrı?

“İmparatorluk kültürü” dedi:

“Osmanlı ezmemiş kültürleri, onları korumuş, kendini onlarla zenginleştirmiş. Çaldığımız müziği sizden öğrendik biz…”

“Beyaz Düğme”den “Düğün ve Cenaze”ye

Düşünün:

Anneniz bir Sırp’sa…

Babanız Hırvat…

Eşiniz Bosnalı bir Müslüman…

Kendinizi ne olarak tanımlardınız?

Bregoviç, milliyetiyle tanımlamıyor kendini… Sorulunca “Osmanlı’nın eski bir vilayetindenim” diye espriye vuruyor.

O, dünya çapında bir müzisyen…

16 yaşına kadar konservatuarda klasik keman eğitimi almış.

Bu arada felsefe ve sosyoloji okumuş.

Hatta son sınıfta stajyer olarak Marksist felsefe dersleri vermiş.

Sonra 16’sında klasik eğitimi boşverip Yugoslavya’nın en iyi rock grubu “Beyaz Düğme”yi kurmuş, gitara dönmüş.

Niye gitar?

“En çok kız tavlayanlar gitar çalanlardı da ondan” diyor.

O yaşta büyük bir üne ve zenginliğe kavuşmuş.

Hasta düşene kadar rock konserleri vermiş.

Sonra 1989’da yönetmen Emir Kusturica için “Çingeneler Zamanı” filmine yaptığı müzikle bütün hayatı ve kariyeri değişmiş.

Hayalini kurduğu Adriyatik kıyısındaki eve taşınmış.

Bregoviç “Mustafa”nın müziğinin kayıtları için geldiğinde Savarona’ya da gitti, Atatürk’ün yatak odasını ziyaret etti.

Savaşla ayrılan yollar

Kusturica-Bregoviç ikilisi, aynı nesilden, aynı geçmişten, aynı deneyimlerden geliyordu. Birlikte peşpeşe harika işlere imza attılar:

1993’teki “Arizona Rüyası”nı, 1995’te “Yeraltı” izledi.

Filmdeki şiirsel, vurucu, güçlü müzikler Bregoviç’e hak ettiği şöhreti kazandırdı.

Sonra savaş patladı.

Bregoviç Saraybosna’yı terk etti.

Kustirica Sırplar safında çark etti.

1992’den beri Bregoviç’in eşi ve 3 çocuğu Paris’te yaşıyor.

Kendisi, “Düğün ve Cenaze” orkestrası ile her gün dünyanın başka bir köşesinde konser veriyor.

Türkiye onun müziğini, Sezen Aksu’nun, Candan Erçetin’in seslendirdiği şarkılarını seviyor;

…o da Türkiye’yi…

Bir gün yerleşmeyi bile düşünecek kadar…

Sonraki aylar boyunca Kadın dışında albüm dinlemeyecek, nerede bir Şebnem Ferah konseri yakalarsam gidip izleyecektim.

Adı televolelerde hiç gezinmedi ama kısa zamanda rock denince akla gelen isim oldu.

Kemancı’da, Saklıkent’te, ODTÜ’de defalarca izledim onu…

Ve her çıkan albümünde Kadın’ın tadını aradım.

Siyah deriler içinde

‘Kukuletalı muzip kız’, söyleşimizden üç saat sonra Saklıkent’in sahnesindeydi ve üç saat önceki çocuksu halinden eser yoktu. Dümdüz saçları asice dalgalandırılmış, vücudu adeta siyah ikinci bir deri ile kaplanmış, elindeki gitarla bir Suzy Quatro görüntüsüne bürünmüştü.

Baş, orta ve serçe parmaklarını havada dalgalandıran, cep telefonlarıyla fotoğraf çekip, ses kaydı yapan gençlerin "Şebo sen bizim her şeyimizsin" tezahüratı ve kırmızı-mor ışıkların huzmesi altında elektro gitarının tellerine vurdu Şebnem; gitarın uğultusuna çığlığıyla eşlik etti:

"Çocukken sahip olduğum kırmızı rugan ayakkabılar/ onlar da senin gibi çok tatlıydılar/ama canımı yakardılar, acıtırdılar."

Kırmızı rugan ayakkabılar

‘Kırmızı rugan ayakkabılı kız’, bir tatil kasabasında doğmuştu.

Ailesi Yalova’ya Üsküp’ten gelmişti. Tam bir sokak çocuğuydu, ‘deli kız’… Dersleri de iyiydi ama, okul dönüşü önlüğü atıp top peşine koşanlardandı. Öğretmen olan babası bağlama, mandolin, piyano çalar, arada annesiyle düet yapıp Rumeli türküleri söylerlerdi.

Küçük Şebnem’i müzisyenliğe sevk eden, biraz da ailedeki müzik sevgisi oldu.

İlkokulu bitirince Bursa kolejine yatılı kaydoldu. 13 kızla bir arada kaldığı yatakhanesinde tek mutluluğu müzik dinlemekti. Ablası evde Abba dinlerdi. Okulda volkmeninin kulaklığında ise Bon Jovi gibi popüler rockçılar vardı. Artık kararını vermişti:

Şarkı söylemek istiyordu.

Lise 1′de Yalova’daki bir akrabasına bisikletini verdi, gitarını aldı. Şimdi deli gibi gitar çalıyor ve İngilizce şarkı sözleri yazıyordu.

Yatılı okuldan izinli olduğu Çarşambaları akustik gitar dersleri alıyor ve hafta sonları Yalova’daki odasında klasik gitarı ve küçük keyboard’uyla Scorpions’un Still Loving You’su gibi balatları çalmaya çalışıyordu. O yıllarda bir Londra gezisinde Soho’da bir müzik mağazasından Seth Riggs’in CD ve kitaplarını aldı. Riggs, Madonna’dan, Pavarotti’ye kadar pek çok müzisyen yetiştirmişti. Onun CD’lerinden gırtlağını nasıl kullanması gerektiğini öğrendi. Hâlâ her konser öncesi Seth Riggs’in CD’leri ile etüd yapmadan sahneye çıkmıyor.

Volvox dönemi

Lise 2′de Bursa’daki bir stüdyoda kiralık enstrümanlarla ilk grubunu kurdu:

Pegasus.

1987′de Bursa’da düzenlenen bir rock festivalinde ilk kez sahneye çıkıp şarkı söyledi. "Mükemmel bir histi."

Henüz 15 yaşındaydı.

Bir süre sonra Pegasus dağıldı. Şebnem, birlikte müzik yapacağı grupla arkadaş olmanın önemini keşfetmişti. O yüzden yeni grup için en yakınlarını topladı. Gitarcı Duygu, davulcu Gül, basçı Ebru bir de keyboard’cu bulup birleştiler. Bu, Türkiye’nin kadınlardan kurulu ilk rock grubuydu.

Aradıkları ismi biyoloji dersinde buldular:

Volvox (Latince ‘Bütün Sesler’)

Mutsuz sözler

"Hafta sonları eve gittiğimde odama kapanıyor, yemek bile yemeden çalışıyordum. Kafamda bir şeyler çalıyor, içimden sesler geliyordu. Onları mırıldanarak teybe kaydediyordum. Notist değildim henüz, teyptekileri arkadaşlarımın anlayabileceği şifrelere döküyordum. Sonra gitarımla çalıp, üzerine İngilizce söz yazıyordum. Karanlık, mutsuz sözlerdi çoğu… Ya içimden öyle geliyordu, ya da dinlediğim yabancı parçalardan kulağıma yapışmış klişelerdi. Rock raconu öyleydi yani…"

"Yarınlar kadar yakın içimde fırtına

Bu dalgasız deniz durgun aldatır inanma

Yaslanıp gururumun kambur sırtına

Kendime rağmen durmam basar giderim"

ODTÜ öğrencisi

80′lerin sonunda ODTÜ Ekonomi’yi kazanıp ablasıyla birlikte "Çok mutlu zamanlarım geçti" dediği Ankara’ya yerleşti.

Artık yatılı okulun ancak volkmenle müzik dinleyebildiği kısıtlı ortamından kurtulmuş, teybinin sesini dilediği kadar açıp, gönlünce gitar çalabileceği bir mekâna ve sosyal faaliyeti yüksek bir okula kavuşmuştu.

Bu arada amatör gruplarda şarkıcılık yapan konservatuarlı Özlem Tekin’le tanışmış, onu da Volvox’a katmıştı.

Ama grubun diğer üyeleri İstanbul’daki üniversitelere gitmişti. Volvox 1,5 yıl hiçbir yerde çalamamış, dağılmaya yüz tutmuştu. Şebnem için karar vakti gelmişti:

Ekonomist olmak istemiyordu, oysa ‘şarkıcılıkta yol katetmeye müsait olduğunun farkında’ydı.

"Hayır, sen hiç korkma/yarın senin yanında/yeniden koş yollarda/durma, durma!"

Kararını verdi. İkinci sınıfın sonunda ODTÜ’yü bırakıp, Ankara’ya ‘emekliliğinde dönmek üzere’ veda etti ve İstanbul’a, müziğin kollarına koştu.

Kemancı dönemi

İstanbul barlarında rock furyası yeni başlamıştı. 18 yaşlarında dört kız, Sıraselviler’de Kemancı’da, Ortaköy’de Sis Bar’da, arada Ankara’da şimdiki Manhattan’da, A-Bar’da haftanın beş günü sabaha kadar çalıyorlardı. Yorgunluktan perişan, ama mutlulardı. Müzik yapıp kiralarını ödeyebiliyorlar, bir yandan da sahne performansını, disiplinini, ‘dinleyiciyi ısıtmayı’ öğreniyorlardı.

Ancak, iki yıl sonra bu tempodan yoruldular. Volvox, sekiz yaşına gelmişti. Sahnede aynı (cover) şarkıları söylemekten ne kendilerini yenileyebiliyor ne beste yapıp söz yazabiliyorlardı.

1994′te dağıldılar. Özlem Tekin ayrılıp bir albüm yaptı. Şebnem de ‘artık kendi şarkısını söylemek istiyor’du.

Sezen devrede

Beklenen fırsat tam bu aşamada kapıyı çaldı.

Hazırladıkları İngilizce sözlü bir demo, TRT’de Kokteyl programında yayınlandı. O klipte gitar çalıp vokal yapan Şebnem, Sezen Aksu’nun dikkatini çekti. Sezen "Bulun bu kızı bana" dedi. Kız bulundu. Sezen’in albümünde vokalistlik yaptı. Lâkin o, rock yapmak istiyordu. İyi de nasıl?

Şebnem’in de okuduğu ‘Lanet’ gibi fotokopiyle çoğaltılan fanzinler aracılığıyla yeraltında üreyen bir rock kültürü varsa da, Türkçe rock bugünkü kadar popüler değildi.

O dönem iki gelişme rockçıların önünü açtı:

Biri Metallica’nın İstanbul’daki stadyum konserinde gördüğü muhteşem ilgiydi. Metallica’yı bile şaşırtan bu ilgi büyük bir potansiyelin işaretini verdi.

İkinci gelişme ise Batılı dev müzik firmalarının Türkiye pazarına girmesiydi.

Şebnem, tam bu gelişmelerin ortasında, hem de donanımını tamamlamış, çevre edinmiş olarak, çantasında bestelerle hazırdı.

İlk albüm

Raks’ta Sezen Aksu ve Onno Tunç’a Deli Kızım Uyan’ı dinletti.

Bir gün odasına kapanıp yatağına oturmuş ve bu şarkıyı üç dakika içinde hem bestelemiş hem de sözünü yazmıştı. Gitarla en ilkel halinde çaldı:

"Deli kızım uyan/Söylenenler yalan/

Deli kızım uyan/bir tek sensin duyan."

Harikaydı. Sezen, Şebnem’i karşısına oturtup söz yazarken teknik anlamda nelere dikkat etmesi gerektiğini anlattı, birkaç müdahale yaptı; işte tamamdı. Hazır olan 4-5 şarkıya hiç dokunmadan albüme giriştiler.

"Benim müzikal anlamda aldığım ilk kıymetli hediyedir. Buna prestij albümü olarak bakıyorlardı. Ben iyi şarkı söylediğimi biliyordum. Yaptığım şeye inanıyor, güveniyordum. Ama satılır mı satılmaz mı, belli olmazdı. Yoktu hiç örneği. Benden biraz önce Özlem çıkmıştı ama benimki başka bir kulvardı. Hiç daha önce böyle bir şey yapılmamıştı, dolayısıyla maddi bir risk alıyorlardı."

Boşuna yaşanmamış

Çocukken harçlıklarından, sonraları konserden kalan zamanlarından kısıp çalıştıkları stüdyo emirlerindeydi artık…

İskender, Hakan, Demir, büyük bir şevk ve enerjiyle işe koyuldular. Beş ay gece gündüz çalıştılar. "Teknik anlamda da çok başarılı bir albüm oldu. İlk kez davul ve bas sesi duydu Türkiye…"

Sonuç, inanılmazdı:

Kadın, 400 bin sattı.

24 yaşında, hem de taviz vermeden hedefine ulaşmıştı Şebnem… Artık yolu açıktı. Altı yıl sonra dördüncü albümüne Deli Kızım Uyan’ın ikinci bölümünü şu sözlerle yazacaktı:

"Çok parçalandım/ parçalandıkça çoğaldım diye inanmazsam/

Nasıl yaşarım, nasıl yaşarım?

Hiçbir şey boşuna yaşanmamıştır diye inanmazsam/

Nasıl yaşarım, nasıl yaşarım?"

Olgunluğa dair

"Acılardan öğrendim müziğe verdim"

Ablandan 11 ay sonra depremde babanı kaybettin. Uzun bir aradan sonra döndüğünde, sözlerin çok daha olgunlaşmış bir kadının sözleriydi.

Deprem sonrası bomboş geldi her şey… Hiçbir şey yapmak gelmedi içimden… Babam, hayatımın çok önemli bir karakteriydi. Depremde onunla birlikte mahallem de gitti. ‘Ben hangi sokakta top oynuyordum’ diye gidip bakmak istesem artık yok öyle bir şey. Böyle şeyler yaşadığında tabii müziğine de yansıyor bu… Bir süre sessiz durdum. ‘Ne oluyor’ diye anlamaya çalıştım. Ama müzik bunu atlatmama yardımcı oldu. Sonra onu bir şekilde üretime çevirebildim. Hatta, garip bir denge ama, müziğime, insanlığıma çok şey kattığını düşünüyorum. Acı, insana kısa zamanda çok şey öğretiyor.

"Sevgilim ve dostum; babam, oğlum…/ arkadaşım, aşkım; her şeyimdin sen" diyen sözlerle döndün. O deli kız, hızla büyümüştü sanki…

Çok hızlı olgunlaşıyor insan… Ve yalınlaşıyor. Ablamın hastalığı çok uzun sürdü. Evde kahkaha attığım zaman kendimi kötü hissederdim. Böyle bir gençlik dönemi yaşadığın zaman sorumluluk duygun o kadar ağır basıyor ki, içinden deli doluluk gelse de yapamıyorsun; bir tarafın hep nahoş bir şey düşünüyor. Ben yeni yeni ‘Ya Şebocum gül biraz’ diyorum kendi kendime.

Sessizliğe dair

Savaşta rockçılar neredeydi?

Rock, doğası itibarıyla dünyaya kafa tutan, protest, muhalif bir müzik… Paul Simon ırkçılığa karşı, Bruce Springsteen teröre karşı albüm yapıyor. Bizde niye mesela savaş karşıtı bir çalışma çıkmıyor?

Aslında çok hissediyorum bunu… Kendimi eğitmeye çalışıyorum. Böyle sosyal meselelerle ilgili bir tavır içinde bulunmak ve bunu estetik bir şekilde sunabilmek de hakikaten çok zaman ve çok iyi donanım isteyen bir şey.

Bir deprem albümü yapabilirdin mesela… Niye olmuyor bu..?

Bence olmalı… Ama Türkiye’de zaten profesyonel şirketlerle kontratlı rock müzik yapmak o kadar yeni ki, herkes ayağını yorganına göre uzatmaya çalışıyor.

Batılı müzik şirketleri bu türden çıkışlara sıcak bakmıyor olabilir, ama bir toplu konser de düzenlenemez mi?

Zaten biz bu toplu tepki konularında özürlüyüzdür; sadece rock grupları için söylenecek birşey değil.

Ama sanatçılar toplumun sinir uçlarıdır. İlk refleksin onlardan gelmesini bekliyor insan…

Bu konuda sonuna kadar haklısın… Savaş, deprem gibi durumlarda birilerinden müzikal bir tepki bekliyorsa insanlar, bu, ilk rockçılardan gelmelidir.

Oysa tepki bir yana, tersine belli markaların amblemi altında görüyoruz sizleri… Bu, işin özünden taviz vermenizi gerektirmiyor mu?

O işi neden yaptığına bağlı. Benim kendi koşullarımla kendi sahnemi Erzurum’a götürme imkanım yok. Yaş ilerledikçe bazı şeyleri heyecanla değil, daha planlayarak yaparken buluyorsun kendini… ‘Estetik olarak ben bunu da güzel anlatabilirim, boyumu aşmaz’ diye hissettiğim gün, böyle şeyler yapma düşüncesi beni çok heyecanlandırıyor. Biraz daha zamanı var.

Ara Güler çok kederli, bu İstanbul İstanbul değil diyor.

Moderniteyi hiç mi hiç onaylamıyor: Modernite fakirliktir diyor.

TRT 2’de yayınlanan Ustalarla Türkiye Defteri’nde Ara Güler’i izliyorum.

Öyle dertli ki İstanbul’un bu halinden: Rumelihisarı’nda bir sokak vardı diyor; fotoğraflar çekerdim o sokakta, yokuşlu, küçük, dar bir sokaktı, Arnavut kaldırımlı. O sokağa düşen yağmur bile hüzünlü düşerdi. Öyle bir sokaktı yani. Gittim aradım o sokağı orada, bulamadım, sokağı asfaltlamışlar, birkaç modern bina yapmışlar, yağmur oraya düştüğü zaman yağmur ağlıyor şimdi be…

İstanbul’un sokaklarında yürüyor Ara Güler, elinde fotoğraf makinesiyle, biraz kızgın adımları… Eski köprüde hayat vardı diye üzülüyor Galata Köprüsü için: Düşün ki kimler geçti o köprüden…

1948-50 yıllarında başlamış fotoğraf çekmeye Ara Güler, şimdi sokaklarda kompozisyon yapmak bile mümkün değil diye şikâyet ediyor, hiç tadı kalmadı İstanbul’un.

Röportajı verirken edası öyle ki, bizlerin de bazı şeylere kızmamızı istiyor adeta.
Doğrudur. İstanbullunun sahiplenmediği bir kent olarak İstanbul’u başkaları sahiplendi. Ara Güler’in bu kızgınlığı, aynı zamanda hepimizle ilgili ortak bir kefaret ödeme kızgınlığı olamaz mı acaba?

Ustalarla Türkiye Defteri, TRT’nin az sayıdaki düzgün yapımlarından biri. Konuyu grafik animasyon efektlere boğmayan, daha çok özünden yakalamaya çalışan iyi bir program.

Fotoğrafı tanık olarak gören bir fotoğraf sanatçısı o. Harran’a gittiğini, ufacık Harran’a bin iki yüz tane direk diken belediyeye çok kızdığını anlatıyor.

Türkiye’nin sahibi vatandaşların kendisidir diyor, iki lafın birinde. Bunun iyice bellenmesi gerektiğinde ısrarlı.
Ara Güler, bugün yaşayan az sayıdaki gerçek İstanbulludan biri. Ayrıca son birkaç Peralıdan biri aynı zamanda.Kızgın olmakta çok haklı.
Üç imparatorluğa başkentlik yapmış bu şehri bozuk para gibi harcayanlara çok kızgın. İstediği gibi fotoğraf çekemediği için çok üzgün. Yetkililerin duyarsızlığına çok kızgın.

Fikir tarihinde Prens Sabahattin Bey gibi büyük bir isme sahip olan Türkiye’nin liberal felsefe konusunda ne kadar habersiz kaldığını gösteriyor bu rakam!
Ama 1980’den sonra bir “liberalizm” patlaması gerçekleşmiş: 1980 yılından bugüne kadar geçen 27 yılda, adında “Liberalizm” kelimesi bulunan, yayımlanmış kitap sayısı tam 507’dir!

Bu patlama çok şeyi gösteriyor: ‘Özal devrimi’nin etkisini gösteriyor, 1980’den sonra dünyaya açıldığımızı, dünya ekonomisi gibi dünya fikir ve felsefe mirasıyla da temasa geçtiğimizi gösteriyor. Bir şey daha gösteriyor: çok yeni olduğu için liberalizmin ‘felsefi’ düzeyde algılanmasındaki zorluk ve bilgi yetersizliği…

Özellikle liberalizmi eleştirenlerde cehalet düzeyinde bilgisizlik göze çarpıyor.

“Liboş” lafı bu cehaletin bir belgesidir. Halbuki iyi incelenmiş bir liberalizm, felsefi düzeyi yüksek ve ciddi eleştirilere tabi tutulabilir. Bu düzeyde ciddi eleştirileri hak eden yönleri de vardır üstelik.

 Modern toplum?

Modern toplumların olmazsa olmaz bazı özellikleri var: Modern toplumlar ulus-devlet olarak yönetiliyor; çok-uluslu imparatorluk yapısına sahip tek modern devlet yok…

Modern devletler demokratiktir; teokrasi, faşizm, komünizm, militarizm ve her türlü Tek Parti rejimleri çağdışı kalmıştır. Modern devlet, hukuk devletidir; fermanla da, emirle de yönetilemez.

Modern devlet gibi modern toplum da demokratiktir. Mülkiyet hakkı, fikir, inanç ve teşebbüs hürriyetleri adeta kutsallık derecesinde saygı görür. Toplum çoğulcudur; tek fikirli toplum projeleri çağdışıdır.

Modern toplum eğitimlidir, meslekleri adeta sonsuzca çeşitlenmiştir. Dışa açıktır, dünya ile sadece ekonomik değil, aynı zamanda akademik ve entelektüel ilişkileri de gelişmiştir.

Bütün bunlar sayesinde modern toplumlar dinamiktir…

Liste uzatılabilir ama bunlarsız modern toplum olmaz.

Sağ ve sol

Modern toplumun bu olmazsa olmaz niteliklerinden mülkiyet hakkı, teşebbüs, inanç ve fikir hürriyetleri, sınırlı devlet, siyasi çoğulculuk, bireyin önceliği gibi çağımızda modern toplumların temelinde yer alan birçok felsefi prensip liberal felsefenin damgasını taşır.

Sosyalist ve muhafazakâr akımlar ise, kendi işlevleriyle modern toplumun başka yönlerini inşa ettikleri gibi liberalizmi dengeleyerek de toplumsal gelişmeye katkıda bulunmuşlardır.

Fransız geleneğinde sol reformcu olmaktan çok devrimciydi, muhafazakârlık tutucuydu, liberalizm ise hayli cılız kalmıştı. Raymond Aron, bu yüzden, Fransa’da ideolojilerin çok katı olduğunu, siyasi çatışmaların çok sert geçtiğini hatırlatır. Ülke yüz elli yıl istikrarsızlıklar içinde çalkalanmış, ‘iş’ yapmaya yönelik pragmatizm ve hakemlik yapacak tarafsız yargı kültürü de yeterince gelişmemişti. Bu konuda Aron’un Demokrasi ve Totalitarizm adlı kitabı, yüzlerce kaynaktan biridir.

Türkiye’de liberalizmin felsefi gecikmişliği ile sosyal demokrasinin fiilen yokluğu, çok ciddi iki siyasi problemimizdir. Kavgalarımızın sertliğinden görülüyor zaten!

İlk ve son kez lise son sınıftayken katılmıştım 19 Mayıs gösterilerine… Seçildiğim için çok sevinçliydim çünkü tam da bahar sınıf penceresine abanmışken derslerden yırtmak için eşsiz bir bahaneye kavuşmuştum.

Haftalarca okulda, beden eğitimi hocasıyla “Sağlam kafa sağlam vücutta bulunur” düsturuyla çalıştıktan sonra birkaç gün de Hipodrom’da bütün okullarla birlikte genel prova yapmış, o arada harika arkadaşlar bulmuştuk.

Unutamadığım sahne şudur:

Elimizde sopalar, dilimizde marşlarla şeref tribünü önünden geçerken, dönemin modasına uygun olarak sağcı olanlarımız sağ kollarını, solcu olanlarımız da sol kollarını kaldırarak selamlamıştı devlet zevatını…

70’lerin final gösterisiydi bu…

Sonra o sopaları o “sağlam kafa”larda kırdılar zaten…

Kopya sayfalar

Devirler değişti, tribündeki zevat tarih oldu, gençler yaşlandı ama 19 Mayıs’ların köhne tören düzeni hiç değişmedi. Çimler üstünde dans eden kızların etek boyları ara sıra uzayıp kısalsa da ne çalan parçalar ne yapılan danslar ne üst üste çıkılıp kurulan gençten kuleler ne de tribünde yan yana dizilip oluşturulan pano resimler değişti.

Gençlik adına yapılan konuşmaların hamaseti, devlet adına verilen cevapların resmiyeti hiç eksilmedi.

Gençlerin gün içinde bayram ettiği bir şey değildi 19 Mayıs; devletin gençlerin bayramının içine ettiği bir gündü sanki…

Bir gün birileri son 50 yılın 20 Mayıs tarihli gazetelerinin birinci sayfalarını yan yana getirmeyi denerse, bu sıkıcılığın nasıl yeknesat manşetler yarattığını görebilir. O sayfalar kimi zaman evvelki senelerden kopya çekilir; alımlı bir Atatürk resmi, beylik bir söz ve dans eden birkaç kızla beslenir. Üstüne protokol sıralarından bir fotoğraf eklenir. 19 Mayıs böyle geçiştirilir.

90’ıncı bayram için çağrı

Bayramın adı bir süredir “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” biliyorsunuz.

Atatürk’ü ne kadar anabildiğimiz, gençleri ne kadar mutlu edebildiğimiz, ne kadar spor yapabildiğimiz ortada…

Geçen haftaki 19 Mayıs törenlerinde, benim 30 yıl önceki törenimin aynısına tanık olunca “Farklı bir 19 Mayıs mümkün değil mi?”sorusu her zamankinden çok kurcaladı beynimi…

Seneye 90’ıncı bayram olacak.

Bir yıl önceden sormak istiyorum:

Hiç olmazsa o bayramı gençlere veremez miyiz?

Bugünden başlayıp 90’ıncı 19 Mayıs için “adet yerini bulsun”dan farklı bir bayram düşünemez miyiz?

Neler yapılabilir?

Bu bayram ille de stadyumlara tıkılmak zorunda mıdır? Sokağa taşamaz mı? İnsanlarla kucaklaşamaz mı?

Samsun limanında yatmakta olan, birebir inşa edilmiş “Bandırma Vapuru”, içinde sürprizlerle ülkenin kıyılarını dolaşamaz mı?

O vapurun ilk yolcularının aileleri buluşturulup gençlerin onlarla sohbet etmesi sağlanamaz mı?

O vapurla başlayan yolculuğun devamı boyunca Sivas’tan Erzurum’a oradan Ankara’ya uzanan tarih turları düzenlenemez mi?

Gençler, devlet ricalinin iftihar edeceği kas ve vücutlar olmaktan kurtarılıp içinde yaşadıkları ülkenin keyfini çıkaran delikanlılar olarak görülemez mi?

O gün için gençlere uçak, otobüs seferleri, sinemalar, tiyatrolar, müzeler, sergi salonları bedava hale getirilemez mi?

Kendi festivallerini düzenlemelerinin yolu açılamaz mı?

Dev açık hava konserlerinde marşların yerini şarkılar alamaz mı?

Parklar, bahçeler, meydanlar hiç olmazsa o gün için yetenekli gençlere bırakılıp tiyatro oyunları, konserler, sergiler düzenlenemez mi?

Gençlerin kısa filmleri gün boyu televizyonlarda, sinemalarda gösterilemez mi?

Gerçekten uluslararası ağırlığı olan bir spor etkinliği organize edilemez mi?

Partilerin gençlik kolları, liderlerini en iyi alkışlayan gençlerin örgütleri olmaktan çıkıp alternatif gelecek vizyonlarını sergileyemez mi?

En önemlisi, 23 Nisan’da yapılan bir uygulama daha kalıcı hale getirilerek, o günden başlayarak karar verici koltukların gençlere bırakılması uygulamasına başlanamaz mı? Bunu yapanlar ödüllendirilemez mi?

90’ında genç kalmak

Türkiye’nin potansiyeli düşünüldüğünde 90’ıncı yılı böylesine gerçek bir bayrama dönüştürmek hayal değil…

Gençliğin bu köhne bendi yıkmasına destek verecek olanlar çıkacaktır.

90 yaşına gelmiş bir gençlik bayramının kendini yeniden genç hissedebilmesinin tek yolu da budur.

GENÇ SİVİLLERİN BİLDİRİSİ

“19 Mayıs’ı gençlere verin!”

Burada özellikle “Genç Siviller” hareketinden  söz etmek isterim.

“Genç siviller rahatsız” sloganıyla yürek ferahlatan bir grup genç, 2000’den bu yana “alternatif 19 Mayıs bayramı” kutluyor. Daha önce Van’da, Rize’de, Konya’da yapılan kutlamaların adresi bu yıl Diyarbakır’dı.

Yola çıkarken yazdıkları “19 Mayıs’ları Stadyumlardan Kurtaralım” başlıklı bildiri ise tam bir sivil manifesto niteliğindeydi.

İşte o bildiri:

“İlgililerin Dikkatine,

19 Mayıslar taşıdığı anlamdan çok uzak olarak gençliğe heyecan vermeyen, aksine zaman ve kaynak israfına yol açan rahatsızlık verici etkinliklerle kutlanmaktadır.

Milli bayramlarda stadyumlara gençleri doldurarak, onların çokluğu, çevikliği, disiplinleri, birliktelikleri ile dünyaya ne kadar güçlü olduğunu gösterdiğini düşünen otoriter devlet zihniyetinin yansıması olan bu tören biçimi, demokratikleşen modern Türkiye’de artık terk edilmelidir.

Bayramın adında gençlik ve spor kelimelerinin birlikte anılması, gençlere biçilen rolü göstermesi açısından anlamlıdır. Gençlik, kas ve sporla eşitlenmekte, gençler rejim ve devlet için kasları ve çevikliği ile düşmanlarını korkutacak hazır kıtalar olarak düşünülmektedir.

Gençler kendilerine adanmış bu bayrama bir aylarını yoklama tehditleriyle, derslerini aksatarak, öğretmenlerinin bağırış çağırışları eşliğinde toz toprak içinde hazırlanmaktadır.

Gençler kendilerinin olduğu söylenen bayramın organizasyonunda, gösterilerin hazırlanışında hiçbir söz hakkına sahip değildir. Zaten bütün tören de protokol tribününe doğrudur ve tören boyunca en çok onlar eğlenirler. Ama bu törenlerin, gençler için can sıkıcı olduğu gerçeğini, anlamsız spor hareketleri yapılırken fonda çalınan Tarkan bile değiştiremez.

Gençler kutlamaların nesnesi, hatta kuru kalabalıklarıdır. Askerler gibi düzenli yürüyemedikleri için azarlanırlar. Kaldırdıkları panolarda ne yazdığını bilmezler. Yaptıkları hareketlerin koreografisi onlara söylenmez. Bedenleriyle yazdıkları hamaset dolu yazıları görmezler.

19 Mayıs stadyum törenlerinde bir gencin anlamı, bazen çimenlere yazılan bir sloganın harflerinden birinin küçük bir parçası olmaktır, bazen ise yıllardır söylenmekten aşınmış marşları söyleyen seslerden yalnızca biri olmak… Bu törenlerin ruhunda tek başına bir gencin hiçbir anlamı yoktur.

Gençlik, aynı kıyafetleri giymiş, aynı anda hareket eden, gür seslerle marşlar söyleyen bir kalabalığın adıdır. Gençlik, kıyafetleri ile tektipleştirilmiş ve düzenli yürüyüşleriyle disipline edilmiş hazır kıtalardır.

Ama unutulmaktadır ki gençlik, insan hayatının böyle kalıpların içine sokulamayacak, en dinamik, en devrimci ve en cesur dönemidir. Yakın tarihimiz göstermiştir ki; bu kalıpların içine sokulmaya çalışan gençlik ya tamamen depolitize olmuştur ya da şiddete tapacak ölçüde marjinalleşmiştir.

İşte bu nedenlerden dolayı Atatürk’ün Türkiye gençliğine hediye ettiği 19 Mayısların kutlanış şeklinin tamamen değiştirilmesini, birçok gencin gönülsüz olarak katıldığı modası geçmiş, hamaset dolu, militarize, stadyum gösterilerinin ve geçit törenlerinin sona erdirilmesini talep ediyoruz.

Bunların yerine 19 Mayıslarda gençlerin içeriğini kendilerinin belirleyeceği etkinlikler yapabilmelerine imkan verilmelidir. Her ilde kurulacak gençlik komiteleri kendi organizasyonlarını kendileri gerçekleştirmelidir. Gençler 19 Mayısların yeniden öznesi olmalıdır. 19 Mayıslar bahar şenlikleri havasında gençlerin yaratıcılıklarını ortaya koyabilecekleri gerçek bir gençlik bayramı şeklinde kutlanmalıdır.”